آیا اسرائیل و حماس توافق کرده اند؟

علی افشاری- سر بر آوردن داعش باعث تحولاتی مهم در معادلات سیاسی، امنیتی، ژئوپلتیک و نظامی خاور میانه شده است. پایداری این تحولات معلوم نیست ولی متغیری مهم در شکل دادن به آینده نا معلوم خاور میانه است. یکی از پیامد های ناخواسته قدرت گرفتن داعش در عراق  و سوریه و تشکیل خلافت اسلامی کاهش تنش بین اسرائیل و حماس است. در ماه های گذشته علائمی مشاهده شده اند که اسرائیل و حماس در حال گذار از رابطه خصمانه به سمت نوعی ائتلاف مقطعی غیر اعلام شده  هستند. اهمیت این روند تازه در جایی است که  هنوز یک سال از جنگ دو طرف نمی گذرد که در یک سو ۲۲۰۰ نفر از فلسطینی ها کشته شدند و در سوی دیگر اسرائیل ها ۷۳ نفر تلفات جانی دادند. این رویارویی سنگین سومین جنگ حماس و اسرائیل از سال ۲۰۰۷ به بعد بود. بعد از آن مذاکرات آتش بس با میانجیگری دولت مصر صورت گرفت.این مذاکرات در آتش بی موفق بود ولی در دستیابی به صلح ناکام ماند.

اخیرا گفتگو ها و ارتباطاتی با میانجیگری دولت قطر بین دو طرف متخاصم برقرار است. خواسته اصلی حماس رفع محاصره غزه و باز کردن مرز های هوایی و آبی است. اسرائیل نیز در عوض بر روی خلع سلاح حماس تاکید دارد. فاصله زیاد بین خواسته های طرفین احتمال دستیابی به توافق قطعی و پایدار را ضعیف می سازد. هنوز گزارشی از پیشرفت مذاکرات در درست نیست ولی ظاهرا روند گفتگو ها تا حدی موثر بوده است که دو طرف به سمت کاهش تنش حرکت کرده اند.  علامت مهم دیگر بازسازی جاده مرزی غزه  واسرائیل در خان یوسف تحت نظارت نیرو های حماس است. این جاده در زمان جنگ آسیب جدی دید. تا کنون چندین بار  ماشین های  راه سازی اسرائیل از منطقه حائل عبور کرده اند و این اقدام واکنش نظامی حماس را در بر نداشته است.(۱) مقامات حماس مدعی هستند تعمیر این جاده به لحاظ امنیتی و اقتصادی منافع مشخصی برای ساکنان غزه دارد. از یک طرف باعث می شود با تقویت کنترل های امنیتی نفوذ و ورود غیر قانونی به قلمرو اسرائیل محدود شود و از سوی دیگر کشاورزان محلی می توانند برای فعالیت های زراعتی و حمل نقل از آن استفاده کنند. مقامات اسرائیلی نیز تلویحا این اقدام را ارسال پیام آشتی جویانه از سوی حماس تلقی کرده اند اگر چه در عین حال نسبت به استفاده احتمالی حماس از این جاده برای ارزیابی از امکانات نظامی اسرائیل در آینده ابراز نگرانی نموده اند.

اما این مسئله  مشخص  است که حماس در آینده پیش دیدنی قصد درگیری با اسرائیل را ندارد و از تداوم آتش بس حمایت می کند. اسرائیل نیز در شرایط ملتهب منطقه ترجیح می دهد وارد مناقشه نظامی با حماس نشود.

عامل محوری که باعث چرخش در مناسبات اسرائیل و حماس شده است ظهور جریان مدافع داعش در بین فلسطینی ها است که توامان حماس و اسرائیل را رد می کند. این جریان فعلا در سطح گروه های کوچک هست که توانایی به چالش کشیدن اقتدار حماس در غزه را ندارد اما با پرتاب موشک به خاک اسرائیل  و اقدامات ایذائی می کوشند هم اسرائیل را تحریک کنند و هم با اعتبار زدایی ،حماس را در موقعیت سخت قرار داده و تضعیف نمایند. به باور برخی از کارشناسان هدف اصلی بازسازی جاده خان یوسف تصمیم حماس بر جلوگیری از حملات موشکی پراکنده به خاک اسرائیل است. از اینرو حضور جریان افراطی تر در اسلام گرایان فلسطینی و احساس نگرانی از گسترش حضور داعش به مناطق تحت سکونت فلسطینی ها منافع مشترکی را بین حماس و اسرائیل ایجاد کرده است. البته تنش زدایی بین دو طرف فقط متکی به این فاکتور نیست بلکه پیامد های مخرب آخرین جنگ نیز برای دوطرف راهی جز تنش زدایی و به رسمیت شناختن دیگری باقی نگذاشته است.

اما  گذار احتمالی از رابطه خصمانه به ائتلاف اعلام نشده در مناسبات اسرائیل  و حماس بیشتر محصول نگرانی از حضور دشمن مشترک است. این پدیده در طول تاریخ حکم به نزدیکی و تغییر روابط در دول متخاصم داده است. البته پایداری آن معلوم نیست کماینکه چندین دهه جنگ سرد بین دول موئتلف در جنگ جهانی دوم بوقوع پیوست. اما حداقل در کوتاه مدت به نظر می رسد اسرائیل و حماس تمایل به حفظ آرمش و اجتناب از رویارویی های نظامی و امنیتی دارند. روندی مشابه نیز ممکن است در افغانستان رخ دهد. در نامه ای که منسوب به ملاعمر است وی در با لحنی دوستانه ابتدا ابوبکر بغدادی را نصیحت کرده که در پی ایجاد انشقاق و راه انداختن جریان موازی در افغانستان نباشد اما در پایان هشدار داده که طالبان جلوی راه اندازی حرکت مستقل داعش می ایستد. اگر این اتفاق بیفتد  و داعش جبهه جدیدی در افغانستان باز کند، آنگاه طالبان نیز گریزی از تنش زدایی با دولت افغانستان و تعامل با ایران و قطر نخواهد داشت.

همچنین بهبود نسبی روابط دولت نظامی گرای مصر و حماس نیز در این اتفاق بی تاثیر نیست. بعد از کنار گذاشته شدن اخوان در مصر، روابط با حماس تیره شد. اما با میانجیگری دولت عربستان روابط السیسی با حماس الان تا حدی خوب شده است. از این رو دادگاهی در مصر حکم تروریستی بودن حماس را لغو کرد و همچنین گذرگاه رفح توسط دولت مصر بازگشایی شد.

بر مبنای برخی از گزارش ها دولت عربستانبه سمت نزدیکی رابطه با حماس حرکت کرده و در صدد جذب این گروه و قرار دادن آن در بلوک ائتلافی است. در دوره پادشاهی ملک عبدالله نظر عربستان به حماس منفی بود ولی گویا با میانجیگری ترکیه، ملک سلمان به تجدید نظر در این سیاست پرداخته و روی خوش به حماس نشان داده است.

ولی اگر روند تنش زدایی کنونی بین اسرائیل  وحماس جلو رفته و متوقف نشود پیامد های مشخصی خواهد داشت. اولین پیامد آن انحلال دولت خود گردان فلسطین بود. محمود عباس در واکنش به مذاکرات پنهانی حماس با اسرائیل و بازی ندادن دولت در گفتگو ها، دولت ائتلافی را منحل کرد. بدینترتیب روابط فتح و حماس به سمت دور شدن و تیرگی بیشتر میل می کند. اکنون فتح نسبت به نزدیکی حماس و اسرائیل احساس نگرانی می کند. در حالی که هنگام تشکیل دولت ائتلافی، دولت اسرائیل نگرانی مشابهی داشت. اما به نظر می رسد دیدگاه منفی فتح وعباس در حال کم رنگ شدن است و پاسخ مثبت حماس به تشکیل دولت وحدت ملی فضا بار دیگر این امید را ایجاد کرده که دولت وحدت ملی فلسطین با مشارکت احزاب و گروه های اصلی تشکیل شده و به دوگانگی کنونی و حضور دولت سایه در غزه پایان دهد.

پیامد مهم دیگر سرعت گرفتن بازسازی غزه است که در حال حاضر  آهنگ بسیار کندی دارد  و وضعیت زندگی ساکنان آن  فاجعه بار است. پیامدی که تحقق آن مشروط است  وتضمینی برای آن نیست، تجدید نظر حماس درعدم برسمیت شناختن موجودیت دولت اسرائیل است. حماس در شرایط کنونی به صورت دو فاکتو اسرائیل را به رسمیت شناخته است. اگر سمت گیری کنونی ادامه یابد آنگاه شاید  سطحی از رابطه  بین آنها شکل بگیرد و حماس نیز مسیر مشابهی چون فتح را بپیماید.

در عین حال ممکن است بعد از سپری شدن خطر داعش، درب دوباره به پاشنه قبلی برگردد و مناسبات خصمانه طرفین ادامه یابد. همچنین حماس از جمهوری اسلامی ایران دورتر شده و در بلوک عربستان سعودی و متحدانش قرار می گیرد.

فضای ملتهب و در حال شکل گیری خاورمیانه کار را برای پیشبینی آینده دشوار می سازد. اما تنش زدایی حماس و اسرائیل از اتفاقات دور از انتظار بود که در صورت برداشتن گام های متناسب متقابل می تواند ثمراتی  را برای هر دو طرف و خاورمیانه داشته باشد.

#داعش #اسرائیل #دولتاسلامی #حماس #دیدگاهنو #علیافشاری

© 2020 New Vision Research Institute

  • White Facebook Icon