آیا جنگ جایگزین توافق با ایران است؟


فیلیپ گوردن- از بین تمام استدلال‌هایی که رئیس جمهور اوباما هفته گذشته در دفاع از توافق هسته‌ای مطرح کرد، ذکر این نکته که جایگزین این توافق می‌تواند جنگ با ایران باشد، شدید‌ترین بازخورد‌ها را به دنبال داشت. رهبر اکثریت سنا میچ مک کانل، گفت اظهارات اوباما «از حدود گفتمان مدنی فرا‌تر رفته» و پیش بینی کرد که منتقدان دموکرات «بسیار آزرده» خواهند شد. سناتور «لیندزی گراهام» و سناتور «جان مک کین» که معمولاً نسبت به پیشنهاد در مورد احتمال استفاده از نیروی نظامی چندان حساس نبودند، سریعاً بیانیه‌ای صادر کردند که تاکید داشت جایگزین توافق هیچوقت جنگ نبوده و فقط فشار بیشتر بر ایران برای حصول یک توافق بهتر مدنظر است. سخنگوی آیپک (AIPAC) مارشال ویتمن تصریح کرد که جایگزین این توافق «قطعاً جنگ نیست». سناتور باب کورکر موافقت خود با این جمله را که «جنگ جایگزین مناسبی نیست» اعلام کرد. سناتور جونی ارنست چنین ذهنیتی که آمریکا وارد جنگ خواهد شد را رد کرد. در بین دموکرات‌ها سناتور چاک شومر گفت جایگزین توافق «حتماً نباید جنگ باشد» و سناتور رابرت منندز با تایید پیش بینی مک کانل بیان این موضوع را توهین آمیز دانست.

خبر خوب این است که منتقدان در این مورد که حداقل در کوتاه مدت جنگی با ایران درنخواهد گرفت احتمالاً درست فکر می‌کنند. حتی اگر کنگره توافق ایران را در ماه سپتامبر رد کند بسیار بعید به نظر می‌رسد که ایران به سمت بمب خیز بردارد و آمریکا، اسرائیل یا هر کشور دیگری با توسل به نیروی نظامی پاسخ دهد. اما خبر بد این است که اگر کنگره توافق ایران را رد کند احتمال اینکه ایران برنامه هسته‌ای خود را متوقف نگه داشته و برای به دست آوردن یک «توافق بهتر» مجدداً پای میز مذاکره بنشیند کمتر خواهد بود. این بدان معنا است که در درازمدت ما قطعاً مجبور خواهیم بود بین پذیرش ایران با قابلیت تسلیحات هسته‌ای و استفاده از زور یکی را انتخاب کنیم. منظور اوباما و سایرین از احتمال گزینه نظامی چنین چیزی است و اعضای کنگره نیز باید هنگام رای گیری این موضوع را مدنظر داشته باشند.

کسانی که در کنگره با توافق ایران مخالفند در تلاش هستند با تاکید بر اینکه جایگزین این توافق تنها «یک توافق بهتر» است از این دوراهی صعب فرار کنند. بر اساس این خط فکری، بعد از رد توافق در کنگره ما قادر خواهیم بود با افزایش فشار بر ایران و مجبور کردن جامعه جهانی به افزایش تحریم‌ها، باور به استفاده از نیروی نظامی را تقویت کرده و ایران را مجبور به مذاکره مجدد کنیم. در این فاصله ایران نیز موافقت خواهد کرد تا برنامه هسته‌اش را متوقف نگه دارد و در آینده تحت نظارت این دولت یا دولت بعدی با شرایط بهتری موافقت می‌کند. این شروط بهتر (با توجه به انتقادات به توافق وین) احتمالاً شامل این موارد است: برنامه غنی سازی کوچک‌تر با محدودیت‌های فراوان، پایان دادن به حمایت ایران از تروریسم، محدودیت‌های بیشتر بر تحقیقات و توسعه، بسته شدن آشکار تسهیلات زیرزمینی فردو، شفاف سازی برنامه‌های هسته‌ای گذشته و بازرسی‌های سرزده به همه تسهیلات حتی مراکز نظامی.

مسلماً دست آورد بی‌نظیری خواهد بود. اما در حد یک رویا دست نیافتی است و اذعان نکردن به آن غیرمسئولانه است. ما هرگز نخواهیم دانست که اگر ایران با این گروه متحد ۵+۱ روبرو نمی‌شد آیا با شروط متفاوتی از آنچه در وین تصویب شد موافقت می‌کرد. نظر من این است که شاید جزئیاتی بود که می‌توانست متفاوت رخ دهد اما در مورد مسائل اصلی مورد نظر منتقدان، اصرار بر یک توافق عالی به معنی نرسیدن به هیچ توافقی بود. اما مسئله مهم این است که در حال حاضر تلاش برای این تغییرات بنیادی قطعاً حاصلی نخواهد داشت. گروه ۵+۱، تمام اعضای شورای امنیت سازمان ملل متحد و تقریباً هر کشوری در دنیا از توافق وین حمایت کرده‌اند. اینکه منتقدان توافق با ایران صدقِ نظرشان را اثبات کنند و نتیجه بگیرند که این توافق ناقص و خطرناک است و اگر ایران به تعهداتش عمل نکند جنگ گزینه بهتری است، قابل درک است. اما رد کردن کامل آن و رنجیده خاطرشدن از طرح احتمال گزینه نظامی و مطمئن بودن از اینکه ایران با یک توافق بسیار بهتر موافقت می‌کند غیرواقعی به نظر می‌رسد.

کسانی که در کنگره با توافق ایران مخالفند در تلاش هستند با تاکید بر اینکه جایگزین این توافق تنها «یک توافق بهتر» است از این دوراهی صعب فرار کنند. بر اساس این خط فکری، بعد از رد توافق در کنگره ما قادر خواهیم بود با افزایش فشار بر ایران و مجبور کردن جامعه جهانی به افزایش تحریم‌ها، باور به استفاده از نیروی نظامی را تقویت کرده و ایران را مجبور به مذاکره مجدد کنیم. در این فاصله ایران نیز موافقت خواهد کرد تا برنامه هسته‌اش را متوقف نگه دارد و در آینده تحت نظارت این دولت یا دولت بعدی با شرایط بهتری موافقت می‌کند.

بسیاری از کسانی (از جمله در دولت) که احتمال یک توافق بهتر را رد می‌کنند بر این باورند که اگر آمریکا توافقی را که مورد قبول سایر قدرت‌های بین المللی است رد کند؛ حفظ (و نه حتی افزایش) تحریم‌ها بر ایران بسیار دشوار خواهد بود. همچنین قطعاً مشکل بتوان بازیگران اصلی اقتصاد ازجمله هند، کره جنوبی، و ژاپن، حتی بدون در نظر گرفت چین، روسیه و کشور‌های اروپایی، را راضی کرد که تحریم‌ها بر ایران را سخت‌تر کنند. آن هم زمانی که کنگره آمریکا توافقی را رد کرده است که آن‌ها جمیعاً از آن حمایت می‌کنند. لذا رد توافق احتمالاً منجر به کاهش فشار بر ایران می‌شود و نه افزایش آن. آنچه باید مورد توجه قرار بگیرد این حقیقت است که ایران با وجود تحریم‌ها نیز احتمالاً قادر خواهد بود که به توسعه برنامه هسته‌ای خود ادامه دهد همانطور که در طول دهه اخیر توانسته است. خوب است بیاد آوریم که ما تحریم‌های بسیار شدیدتری بر عراق و کره شمالی داشتیم و در هیچ کدام نتوانستیم به خواسته‌های خود برسیم. گذر از این توافق خوب با ایران با این تصور که ایران در آینده متفاوت عمل خواهد کرد پذیرش خطر بسیار بزرگی است.

من باور ندارم که اگر کنگره توافق را رد کند ایران به سرعت و آشکارا به دنبال بمب هسته‌ای برود و به دیگران بهانه استفاده از زور را دهد. در عوض آن‌ها به روندی که سال‌ها در پیش گرفته‌اند ادامه می‌دهند و آن پیشرفت روزافزون محافظه کارانه و بادقت به سمت دستیابی به سلاح هسته‌ای است. آن‌ها کم کم سانتریفیوژ‌های بیشتری نصب خواهند کرد. آن‌ها غنی سازی اورانیوم را تا ۲۰% از سر خواهند گرفت و ذخیره کوچکی از آن جمع آوری خواهند کرد. آن‌ها به تحقیق و توسعه در زمینه سانتریفیوژ‌های پیشرفته‌تر از جملهIR6s  و IR8s ادامه خواهند داد. آن‌ها فعالیت رآکتور آب سنگین اراک را پیش خواهند برد و به توسعه فردو به عنوان یک سایت غنی سازی ادامه خواهند داد. هیچکدام از این موارد از خطوط قرمزی عبور نخواهد کرد که به آمریکا یا دیگران دلیلی متقن برای استفاده از زور دهد؛ خصوصاً که ایران همین حالا هم به روش دیپلماتیک موافقت کرده تا از آن‌ها چشم پوشی کند. اما به طور کل این بدان معنی است که اگر مذاکرات نهایتاً دوباره از سر گرفته شود، برنامه هسته‌ای ایران بسیار پیشرفته‌تر از امروز خواهد بود. و احتمال اینکه طرف ایرانی امتیازات بیشتری در آینده بدهد بسیار کمتر می شود. و بعد از آن چه؟

منتقدان توافق ایران نمی‌توانند هر دو روش را بخواهند. اگر حقیقتاً رد توافق توسط کنگره، ایران را مجبور کند تا دوباره پای میز مذاکره بنشیند و به آن امتیازات چشمگیری که مدنظر منتقدان برای یک «توافق خوب» است تن دهد من اولین کسی خواهم بود که سر تعظیم فرود می‌آورد و جهان نیز جای امن تری خواهد شد. اما اگر آنطور که من محتمل‌تر می‌دانم ایران با شتاب به سوی بمب خیز برندارد و تنها به آهستگی برنامه هسته‌ای خود را پیش ببرد همانطور که در دهه گذشته انجام داده است، آنوقت این منتقدان خواهند بود که یا باید این اتفاق را به نظاره بنشینند و یا برای توقف آن گزینه نظامی را پیش بکشند. و من امیدوارم اگر آنها به انتخاب گزینه دوم رسیدند، کسی رنجیده خاطر نشود.

فیلیپ گوردن پژوهشگر ارشد در شورای روابط خارجی است. او در فاصلهٔ ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵ هماهنگ کنندهٔ کاخ سفید در امور خاورمیانه و شمال آفریقا بوده است. این مقاله در ۱۱ اوت ۲۰۱۵ در سایت پولتیکو منتشر شده است.

ترجمه از رضا عرب فعال دانشجویی و دبیر سابق انجمن اسلامی دانشگاه مازندران که در مقطع کارشناسی ارشد در این دانشگاه ستاره دار و از ادامه تحصیل محروم شد. وی هم اکنون دانشجوی زبان شناسی اجتماعی دانشگاه ورشو لهستان است.

#کنگرهامریکا #رضاعرب #میچمککانل #توافقهستهای #دیدگاهنو #بابکروکر #فیلیپگوردن #جنگ #صلح

© 2020 New Vision Research Institute

  • White Facebook Icon