افزایش تعداد نمایندگان زن در مجلس به چه معناست؟

حسن روحانی در توئیتر راه یافتن ۱۸ نماینده زن به مجلس را تبریک گفت


در تلگرامبخوانید

آزاده دواچی

فعال حقوق زنان

با اعلام نتایج در سه حوزه انتخاباتی باقیمانده، تکلیف ۶۸ کرسی باقیمانده مجلس دهم در دور دوم انتخابات در همه حوزه‌ها روشن شد. سهم زنان از مجلس ایران در طول سی و هفت سال گذشته تغییر بسزایی کرده است. برای اولین بار میزان نمایندگان زن در پارلمان به ۱۸ نفر رسید. این آمار رکوردی برای زنان راه یافته در مجلس محسوب می شود، چرا که تاکنون سهم کل زنان از کل کرسی های مجلس در طول سالهای پس از انقلاب کمتر از ۳ درصد بوده است. در این میان هرچند وضعیت مینو خالقی و تایید صلاحیت او به چالشی میان دولت و شورای نگهبان تبدیل شده است اما رکورد بیشترین تعداد زنان در مجلس که پس از این مربوط به مجلس ششم با ۱۴ نفر بوده است، حال با حضور این ۱۷+۱ زن شکسته شده است.

ترکیب جدید مجلس شورای اسلامی نشان می دهد که تعداد زنان راه یافته به مجلس برای اولین بار در تاریخ جمهور ی اسلامی از تعداد روحانیون بیشتر است. این در حالی است که تعداد روحانیون در سالهای ابتدایی مجلس چندین برابر تعداد کنونی بوده است. آرایش نیروهای سیاسی در مجلس از سوی دیگر نشان می دهد که در حال حاضر سهم کرسی های اصلاح طلبان نسبت به گذشته افزایش پیدا کرده است، مطابق خبری که در ایسنا منتشر شده است ۱۲۰ اصلاح‌طلب، ۸۳ اصولگرا، ۸۱ منتخب مستقل و پنج منتخب اقلیت‌های مذهبی به مجلس راه یافته‌اند.

در دورۀ جدید مجلس و با توجه به تغییرات زیادی که در ساختار سیاسی آن صورت گرفته است، می توان گفت که چرخۀ اجرایی قدرت در حال حاضر تغییر کرده است و نیز بیشتر شدن تعداد زنان و پیشی گرفتن آنها در آرایش سیاسی کنونی مجلس نشان از تغییر در بستر ساختار سیاسی – مذهبی ایران است . هر چند می توان در سالهای گذشته نشانه های این تغییر را در اصلاح ساختار سیاسی دید، اما مقاومت نیروهای محافظه کار و همینطور جریانهای تندرو در برابر این تغییر، چالش زنان را در نقش آفرینی در ساختار سیاسی بیشتر کرده بود. با این حال حضور دوبارۀ زنان بستری برای تغییر در نظام سیاسی مردسالار ایران است که از قضا زنان نسبت به سالهای گذشته تاثیر گذاری بیشتری در آن یافته اند.

به نظر می رسد حتی با وجود مقاومت شخص رهبر ایران و تعداد زیادی از روحانیون نسبت به حضور زنان در سیاست، و سوء استفاده آنان از مذهب بر علیه زنان، تلاش برای تشویق زنان به پذیرفتن نقش های کلیشه ای در خانه و در اجتماع با تبلیغات متعدد از طریق رسانه ها نتوانسته اند سدی در برابر حضور زنان در ساختار سیاسی ایجاد کنند. تاکید آیت الله خامنه ای بر خانه داری و فرزند آوری بعنوان تنها کار زن در اجتماع و تلاش برای تطبیق آن با مذهب در حالی صورت میگیرد که بر طبق تاریخ اسلام زنان زندگی سیاسی فعالی در بیش از ۱۴۰۰ سال قبل داشته اند و حاکمیت صرفا تلاش میکند با تمسک به مذهب از آن سوء استفاده کند و مذهب را در خدمت ستیز با زن دربیاورد.

این تلاش ها در حاکمیت در حالی است که مواضع دولت حسن روحانی نسبت به زنان و به خصوص شرکت زنان در ساختار سیاسی و تشویق آنان،  به چینش متفاوت حضور سیاسی زنان کمک بسزایی کرده است. می توان گفت تغییر در استراتژی حضور زنان در جامعه که از ایدئولوژی سیاسی حذف زنان فاصله گرفته است توانسته با حمایت برخی از ساز و کارهای دولت کنونی، در عرصه ی سیاسی پیشرفت داشته باشد .

اما سوالی که مطرح می شود این است که آیا کمتر شدن حضور روحانیون در مجلس می تواند به معنی کم رنگ تر شدن اسلام سیاسی باشد؟ به نظر می رسد در شکل گیری نظام سیاسی امروز ایران نقش روحانیون در ارائه ی مذهب به صورت یک ایدئولوژی سیاسی چشمگیر است ایدئولوژیی که توسعه دهندگان آن اما الزوما روحانیون نیستند. درک کنونی از وضعیت سیاسی ایران نشان میدهد که در حال حاضر تعریف جایگاه زنان در این ساختار نیازمند نوعی مبارزه با این نیروهاست، نیروهایی که نه تنها پشتوانۀ قدرت سیاسی مذهبی دارند، بلکه با نزدیک بودن به رهبر برای اعمال قدرت می توانند حتی شدیدتر از روحانیون عمل کنند.

نمونۀ تسلط این نیروها را در سخت گیری های امنیتی در خصوص فعالیت های اجتماعی – سیاسی زنان و همینطور حساسیت به مسائلی چون پوشش می توان دید . با اینکه رئیس جمهور ایران پیوسته بر عدم نیاز به گشت های ارشاد تاکید دارد اما حضور نیروهای نامحسوس پلیس خود بیانگر توسعه همین قدرتهای نفهته سیاسی مذهبی است که بر فعالیت های زنان به خصوص مشارکت های سیاسی آنان تاثیر زیادی خواهد گذاشت. برخوردهای امنیتی با فعالان زنان به دلایل مختلف نیز در پی همین عناد با حوزۀ زنان است. نمونه ی دیگر از تسلط این نیروها را می توان در برخورد شورای نگهبان با پرونده ی مینو خالقی و باطل کردن آرا او دانست. چالش اصلی که در اینجا مطرح می شود این است که آیا کمتر شدن سهم روحانیون مجلس نسبت به زنان می تواند نشان از پیروزی زنان بر ساختار سیاسی و تغییر در اعمال قدرت علیه آنان باشد؟

واکنش هایی که در طول چند ماه گذشته به خصوص با شروع کمپین تغییر چهرۀ مردانۀ مجلس به حضور زنان در ساختار سیاسی شده است نشان می دهد که تنها دشواری زنان روحانیون نیستند، حذف آنان و کم شدن آنها در مجلس گرچه می تواند به معنای پیروزی زنان بر مذهب سیاسی باشد و می تواند فضا را برای حضور چند باره ی زنان باز کند ، اما همچنان حضور نیروهای تندرو و اصول گرا در مجلس می تواند چالشی جدی برای زنان نماینده محسوب شود.

از سوی دیگر زیاد شدن نیروهای زنان در مجلس نیز می تواند به گسترده شدن واکنش های اصول گرایان و مقاومت بیشتری برای حذف زنان تبدیل شود . این حذف که همانند مساله ی رد صلاحیت مینو خالقی از شورای نگهبان اعمال شد ، می تواند به شکل های مختلف و بهانه های متفاوت صورت گیرد که هدفش مقاومت در برابر قدرت گرفتن زنان و در نتیجه باز پس گیری قدرت و برگرداندن آن در انحصار مردان باشد .

حضور همه ی این چالش ها که قطعا پیش روی نمایندگان زن مجلس قرار دارد و از یک سو با واکنش ها ی متفاوتی روبه رو شده است این به آن معنا نیست که نمایندگان زن در مجلس نخواهند توانست در وضعیت و تغییر قوانین تاثیر گذار باشد بلکه به این معناست که حضور بیشتر زنان در مجلس و پیشی گرفتن آنان از روحانیون اگر در حال حاضر دستاورد مهمی در عرصه ی ساختار سیاسی برای زنان است و نوعی پیشرفت در مشارکت سیاسی محسوب می شود، اما چالش اصلی نیروها بر سر قدرت و همچنین کارآیی و تاثیر گذاری زنان در قانون گذاری همچنان به قوت خود باقی است. به خصوص که با تغییر در آرایش نیروهای سیاسی و کمتر شدن روحانیون ، قدرت سیاسی در ایران از الگوی گذشته ی خود به تدریج در حال دگرگونی و تغییر به مرحله ی دیگری است و همین امر نیازمند حضور استراتژیک زنان در مجلس و تشکیل فراکسیون هایی برای تغییر در قوانین است.

به نظر می رسد که با حضور قطعی و تعداد بیشتر نمایندگان زن در مجلس، اکنون وضعیت زنان در جامعه هم نیز تحت تاثیر قرار بگیرد که حداقل آن امید به تغییر و همینطور پررنگ تر شدن حضور زنان در عرصه های سیاسی – اجتماعی است. حال که تعداد زنان بیشتری برای تغییر در سرنوشت زنان مشارکت کرده اند، فعالان جنبش زنان نیز قطعا به حمایت از این زنان و تلاش برای تغییر در قوانین تبعیض آمیز با ارادۀ بیشتری ادامه خواهند داد و قطعا چالش های استراتژیک هم نیازمند تغییرات بسیاری در الگوی فعالیت های جنبش زنان در سالهای آینده خواهد بود.

آزاده دواچی مترجم، شاعر و فعال حوزه زنان، کارشناس ارشد زبان و ادبیات انگلیسی، گرایش ادبیات تطبیقی ایران و فلسفه‌ی غرب است. وی هم‌اکنون مشغول به تحصیل در مقطع دکترای جامعه شناسی در حوزه زنان مهاجر در دانشگاه دیکن استرالیا است. آزاده دواچی مولف کتاب «فمنیسم؛ جنبش های زنان و چالش پیش رو» است

#مینوخالقی #اسلاموزنان #حقوقزنان #نمایندگانزنمجلس #دیدگاهنو #آزادهدواچی #اسلامسیاسی

© 2020 New Vision Research Institute

  • White Facebook Icon