بسته پیشنهادی دولت فوق العاده محتاطانه است 


فرشته قاضی

روزنامه نگار

ده روز پس از انتشار نامه ۴ وزیر کابینه حسن روحانی درباره اوضاع اقتصادی کشور، او در برنامه ای تلوزیونی از تغییرات جدید در سیاست های اقتصادی دولت سخن گفت. تغییراتی در قالب بسته اقتصادی جدید دولت که احمد شیرزاد، استاد دانشگاه صنعتی اصفهان و نماینده مجلس ششم با محتاطانه خواندن آن از نگرانی در از دست رفتن دستاوردهای اقتصادی دولت سخن می گوید. 

علی طیب‌نیا، محمدرضا نعمت‌زاده، علی ربیعی و حسین دهقان، وزرای اقتصاد، صنعت، تعاون و دفاع، ۴ وزیر دولت حسن روحانی هستند که با انتشار نامه ای مشترک خطاب به او هشدار داده اند اگر به صورت ضرب‌الاجل و بر اساس قواعد حاکم در شرایط بحران درباره وضعیت اقتصادی و بازار سرمایه کشور تصمیم‌گیری نکند، رکود فعلی به بحران تبدیل خواهد شد. انتشار این نامه واکنش های متفاوتی را به دنبال داشته رسانه های منتقد و مخالف دولت این نامه را نوشداروی پس از مرگ سهراب خوانده و به سیاست های اقتصادی دولت حمله کردند. برخی عنوان کردند این نامه و انتشار آن  از طریق رسانه‌ها دارای جنبه سیاسی است و اهمیت زیادی ندارد، برخی دیگر با اشاره عدم امضای این نامه توسط وزیر نفت یا وزیر اقتصاد و همچنین رئیس بانک مرکزی، آن را نشانه شکاف و اختلاف در هیات دولت دانستند و برخی دیگر به انتقاد از این ۴ وزیر پرداخته و به حسن روحانی هشدار دادند مراقب باشد که  مبادا بورژوازی رانتخوار باشد که دلسوزانه سر از نامه در آورد و رانت های از کف رفته اش را طلب می کند. فریاد می کشد و زیر پوستی تهدید می کند. احمد شیرزاد، نماینده سابق مجلس و عضو جبهه مشارکت اما در مصاحبه با دیدگاه نو  به تحلیل این نامه و وضعیت اقتصادی پیش روی کشور می پردازد.

آقای شیرزاد تاکنون سابقه نداشته وزرای دولت خطاب به رئیس دولت چنین نامه ای در این سطح بنویسند. شما چه فکر می کنید درباره این نامه؟ وضعیت اقتصادی کشور آنچنان که در این نامه هشدار داده شده، در استانه بحران است؟

ببینید اتفاقی که افتاده این است که از نظر اقتصادی وضعیتی پیش آمده که برای ناظران اقتصادی دور از انتظار بوده. یعنی همه انتظار داشتند که یک مقدار رکورد و تورم باشد ولی متاسفانه ظرف چند ماه اخیر رکود بسیار زیاد شده و همه کسانی که فعال هستند در عرصه های اقتصادی همه دارند می نالند. به خصوص در بخش مسکن رکود بسیار وحشتناک است هیچ خرید و فروشی صورت نمی گیرد. خیلی کم، خیلی خیلی کم. کارخانه ها هم اکثرا انبارها پر است و مشتری وجود ندارد. در مصاحبه تلوزیونی اخیر اقای رئیس جمهور دلایلی برای این مسائل گفته شد اما نظرات مختلفی وجود دارد. دلایلی مثل این که کش پیدا کردن مساله توافق با غربی ها باعث شد فضای انتظار بر بازار کماکان حکمفرما باشد و همه دست نگه دارند. بعضی هم مساله رکود مداوم را به سیاست های دولت نسبت می دهند. سیاست هایی که در جهت کنترل نقدینگی وجود دارد بیش از حد مورد نیاز می دانند. از طرفی نگرانی فوق العاده زیادی وجود دارد که سیاست های کنترل تورم یکباره از دست برود و دوباره یک موج تورمی را شاهد باشیم. آنچه که من می توانم بگویم این است که به هرحال یک نوع عقلانیتی در فضای اقتصادی حکمفرماست. از جهت این که همه سعی می کنند مشکل را بشناسند همه سعی می کنند مشکل را معرفی کنند و هیچ کسی لاپوشانی نمی کند.این خیلی مهم است. دروغ گفته نمی شود. وقتی رکود است می گویند است و با سیاست های آنی و زودبازده سعی نمی کنند مساله را کتمان بکنند و روش هایی در پیش بگیرند که بعد از مدتی مشکلات را چندین برابر می کند. این به نظر من قابل تحسین است. مسولین و دولت در این زمینه با مردم رو راست هستند. البته هیچ کسی از آینده خبر ندارد. شما نگاه کنید بعد از رکودی که در امریکا وجود داشت اوایل دولت اوباما، خیلی نظرات مختلفی می دادند. پیشنهادهای مختلفی می شد به هرحال آنجا با دوپینگی که دولت انجام داد و تغییری که در بازار تقاضا انجام داد سعی شد که یک مقدار با رکود مقابله شود الان هم در ایران چنین سیاست هایی مطرح است سعی شده یک مقداری بازار تقاضا تحریک شود در بخش های مختلف و فعالیت هایی صورت بگیرد.

اینکه چنین نامه ای به صورت علنی نوشته شده شما می گویید نشانگر صداقت است آقای لیلاز اما می گوید این نامه منافع رانت‌خواران مستقر در سازمان بورس اوراق بهادار تهران را دنبال می‌کند و به آقای روحانی هم هشدار داده که مراقب باشد از طرف بورژوازی رانت‌خوار نباشد که دلسوزانه نوشته شده و قصدش به دست آوردن رانت‌های از کف رفته است.

من عرض نکردم این نامه نشانگر صداقت دولت است من مجموع فضایی که در دولت وجود دارد بخصوص مصاحبه ای که اخیرا اقای رئیس جمهور انجام داد را اشاره داشتم. بهرحال من فکر می کنم نامه این ۴ وزیر را هم می شود جزئی از آن گرفت ولی در کل با سیاست تبلیغاتی و رسانه ای که وجود دارد این مساله کتمان نمی شود و سعی نمی شود با روش های گذرا یک جوری این مساله را کوتاه مدت ماست مالی کنند و مشکلات باقی بماند. به هرحال ببینید در مورد این روشی که این افراد به کار گرفته اند ممکن است نظرات و دیدگاه های مختلفی وجود داشته باشد اما در هر صورت بسته پیشنهادی که اخیرا اقای رئیس جمهور مطرح کرده اند نشان می دهد که خیلی هم مخالف نیستند نسبت به اینکه چنین مشکلاتی وجود دارد. ممکن است برخی معتقد باشند که نباید به این مسائل کاری داشت و دولت هم سیاست های مهار تورمی خودش را باید کماکان پیش ببرد. عرض کردم خدمت تان واقعا چنین نگرانی وجود دارد حتی رئیس جمهور هم بسته هایی که مطرح کرده اند فوق العاده محتاطانه بود همه نگران این هستند که دستاوردهای موفق مبارزه با رکود دولت از دست نرود.

آقای روحانی سال گذشته در تلوزیون از عبور از رکود حرف زد اما یکسال نگذشته ۴ وزیر اعلام می کنند که اگر تصمیم ضرب الاجل اقتصادی گرفته نشود رکود تبدیل به بحران می شود. ظرف یک سال از آن صحبت های آقای روحانی رسیده ایم به چنین هشدار و نامه ای؟

خب ببینید اتفاق کاملا دور از انتظار و بسیار عجیبی که افتاد مساله کاهش قیمت نفت است. الان قیمت نفت شاید یک سوم قبل باشد. فروش نفت بسیار پایین است طوری که از صد میلیارد درآمد ارزی، کشور به ۲۵ میلیارد رسیده. من واقعا فکر می کنم همین که به هرحال کشور دارد اداره می شود و بودجه کشور به هرحال بسته شده و اجرا می شود کار بزرگی است. متاسفانه اقتصاد ایران این درد خیلی قدیمی را دارد اتکای به نفت و بودجه نفتی مشکل خیلی دیرپای اقتصاد ایران است و نفت برای ایران مثل خون توی رگ ها است به محض اینکه جریان صادرات و فروش نفت و درآمد نفتی کاهش پیدا می کند آثار خودش را به شدت در عرصه اقتصادی کشور نشان می دهد. خود من تا حالا فکر می کنم دو سه بار شاهد بوده ام که رونق گرفتن درآمد نفتی باعث رونق چشمگیر در اقتصاد می شود و کاهش درامد باعث می شود همه چیز منجمد شود. شما نگاه کنید ما یک دوره تحریم داشتیم که درآمدهای نفتی کشور به واسطه نخریدن نفت خیلی پایین آمد و صادرات ایران به کمتر از نصف رسید. بعد از اینکه یک مقداری تحریم ها بعد از توافق نامه مقدماتی ژنو فروکش پیدا کرد و ایران توانست صادرات داشته باشد و آرام آرام بیشتر شد، خوردیم به این کاهش قیمت نفت. به نظر من اصلی ترین مساله کاهش قیمت نفت است و فقدان درآمدهای نفتی که در کشور ایران بسیار حیاتی است.

توافق هسته ای و به تبع آن سرمایه گذاری های خارجی در ایرن چه تاثیری می تواند در این قضیه داشته باشد در بهبود وضعیت اقتصادی و خروج از بحران رکود و تورم؟

خروج از رکود وقتی اتفاق می افتد که سرمایه گذاری صورت بگیرد. این سرمایه گذاری می تواند بخشی توسط سرمایه گذاران داخل کشور باشد و بخشی سرمایه گذاران خارج کشور. به هرحال بایستی جریان پول در بازار  باشد و نوع سالم این جریان پول این است که افزایش واحد پولی و حجم نقدینگی را به طور مصنوعی شاهد نباشیم. اتفاقی که در دوران احمدی نژاد به کرات افتاد. بنابراین سالم ترین وضعیت این است که بخش خصوصی داخل کشور و تا جایی که بشود شرکت های بزرگ بین المللی بتوانند سرمایه گذاری موثر در اقتصاد کشور بکنند. متاسفانه شرایط فرهنگی فکری حاکم بر نظام تصمیم گیری در ایران به طور کامل مهیای چنین چیزی نیست. البته مساله تحریم ها بسیار مساله جدی ای بوده. مساله تحریم ها باعث نشد که مثلا امریکایی ها پای شان را کنار بکشند بلکه حتی یک شرکت دانمارکی یا چینی هم بخواهد در ایران سرمایه گذاری کند با تحریم های امریکایی و اروپایی مواجه می شود. البته این هنوز هم است تا تحریم ها کامل لغو نشده باشد. اما خب امیدواری ها وجود دارد ولی هنوز این اتفاق نیفتاده. اگر تا یکی دو ماه دیگر که گفته می شود تحریم ها برداشته خواهد شد راه باز شود و جریان مدیریت و سرمایه موثر بخواهد در اقتصاد ایران وارد شود ۵ – ۶ ماه طول خواهد کشید تا در زندگی مردم و بازار شهرها حس شود. بنابراین با همه مشکلات و پیچیدگی هایی که وجود دارد امید خیلی بالا است و اگر همزمان بازار نفت هم تکانی بخورد امیدواری ها بیشتر خواهد شد ولی متاسفانه در کنار امیدها همانطور که عرض کردم تصمیم گیران داخل کشور نمی توانند راه را باز بکنند. البته دولت را عرض نمی کنم بیشتر نهادهای دیگری که در کنار دولت اثرگذار هستند برای شان راحت نیست که بپذیرند خارجی ها در عرصه اقتصاد ایران حضور داشته باشند و حضورشان در اقتصاد ایران تاثیرگذار باشد. این است که مثلا بحث هایی به عنوان نفوذ غرب و نفوذ امریکایی مطرح می شود نگرانی هایی را مطرح می کنند که تکرار  همین حرف ها خود باعث فرار سرمایه گذاران می شود. این واقعیت هایی است که در ایران وجود دارد و حساسیت های خیلی شدیدی بین برخی از محافظه کاران است که نسبت به حضور و سرمایه گذاری غربی ها نگران هستند. برای همین من فکر می کنم دولت باید کاملا حواس اش جمع باشد که این سرمایه گذاری ها در بخش هایی صورت نگیرد که نمودهای فرهنگی به اصطلاح حساسیت برانگیزی داشته باشد. مثلا ببینید هیچ دردی از اقتصاد ما برطرف نمی شود که مک دونالد بیاید در شهرهای ما شعبه بزند. درست است ممکن است یک نماد از حضور شرکت های بزرگ باشد در هر کشور ولی من فکر می کنم دولت باید پرهیز کند از چیزهایی که صرفا ظواهر است نقش جدی ندارد و در عین حال هزینه دولت را بالا می برد. من فکر می کنم اصلی ترین حوزه ای که سرمایه گذاری های خارجی می تواند فوق العاده موثر باشد حوزه های نفت و پتروشیمی است و ما اگر بتوانیم در این حوزه ها که خیلی زیربنایی است سرمایه گذار خارجی جذب کنیم بسیار موفق خواهیم بود. در حوزه هایی مثل خودروسازی چون بازار ایران خیلی استعداد دارد و تعداد بسیار قابل توجهی از کارگاهها و صنایع هستند که در حوزه های عمده خودروسازی فعال هستند و در بخش هایی مرتبط می شود به صنعت ساختمان. اینها زمینه هایی است که می تواند رونق به وجود بیاورد و حضور شرکت های بزرگ هم خیلی موثر است. زمینه های مربوط به کالاهای مصرفی عمدتا حساسیت برانگیز است و مشکلی هم از ما خیلی حل نمی کند.

در نامه این ۴ وزیر گفته شده که ورود احتمالی رقبای خارجی و نبود سیاست شفاف در این زمینه به چالشی برای صنایع داخلی شده.

من موافق این اظهارنظر نیستم. من فکر می کنم به هرحال منافع مصرف کننده داخل ایران ایجاب می کند بتوانند شاهد یک حوزه پررقابت و کیفی باشد. با بالا بردن  کیفیت و پایین آوردن قیمت که بتواند منافع مصرف کننده را تامین کند. اگر مصرف کننده امیدوار باشد که کالای خوب و با کیفیت به دست او می رسد حتما پول بیشتر خرج می کند و فضای خروج از رکود فراهم می شود. متاسفانه بخش هایی در تولیدکنندگان ایران وجود دارند که به سیاست های رانتی عادت کرده اند. من فکر می کنم آن نگرانی که اقای لیلاز مطرح کرده مهم است. البته هرنوع سیاست خروج از رکود نباید ماجراجویانه باشد و در کوتاه مدت و به طور ناگهانی تولیدکننده داخلی را له بکند ولی به هرحال تولیدکننده های داخلی هم بایستی بدانند که تا ابد یک عرصه بی رقیب برای آنها باز نخواهد ماند و به هرحال ناچار هستند که جلب رضایت مشتری و بازار را بکنند و جنس بهتر تولید بکنند وگرنه رقیب وجود خواهد داشت. همین الان ببینید واردات رقیب جدی ای است و نگرانی هم اگر باشد نگرانی از واردات است شما فکر کنید وقتی می گویند حضور سرمایه گذاران خارجی می تواند باعث نگرانی تولیدکننده داخلی باشد چرا نگوییم واردات باعث نگرانی آنها است؟ همیشه این مساله در ایران وجود داشته به هرحال تولیدکننده های داخلی می گویند هیچ جنسی وارد نشود و ما به هر قیمتی که خواستیم بفروشیم به حرف آنها نمی شود اعتنا کرد اما در عین حال واقعیت این است که اگر تولید کننده و کارگاهی با صدها و هزاران کارگر کار می کند نباید سیاستی در پیش گرفت که اینها در عرصه رقابت زیر پا له شوند به طور ناگهانی و کارگران اینها بیکار بشوند. من فکر می کنم هر سیاستی باید با نوعی احتیاط همراه باشد. باید به بخش خصوصی فرصت داده شود که بتواند خود را اصلاح کند و با یک شرایط جهانی بتواند رقابت کند.

آقای روحانی بارها به شکل مستقیم و غیرمستقیم از فعالیت های اقتصادی نهادهای نظامی یا نهادهایی که خارگ از حیطه نظارتی هستند انتقاد کرده نقش این نهادها را در وضعیت اقتصادی فعلی چطور می بینید؟

در هشدار وزرا که نبوده.

نه اتفاقا آقای لیلاز انتقادی که مطرح کرده این است که چرا اصلا به این موضوع اشاره نکرده اند.

من این ایراد را به این شدت وارد نمی دانم ما نباید اگر کسانی حرفی زدند و اظهارنظری کردند بگوییم چرا فلان حرف را نزدی هرچند آن حرف هم درست باشد. اینکه رکود وجود دارد و می تواند تبدیل به بحران شود حرف درستی است حرفی جدی است. اینکه دخالت نهادهای نظامی و نهادهایی که وظیفه شان چیز دیگری است می تواند مشکل ساز شود در عرصه اقتصاد این هم حرف درستی است. بحث دخالت نهادهای نظامی در عین حال من فکر می کنم از آن شدت و حدتی که زمان اقای احمدی نژاد بود بسیار کاسته شده و در دولت جدید تحت یک ضوابطی در اقتصاد فعال می شوند. از طرفی شما نگاه کنید در برخی از این نهادها امکانات بسیار عظیم اقتصادی و توان مهندسی مجتمع است و به یکباره نمی شود اینها را از بین برد یا نادیده گرفت و کنار زد. بایستی به مرور اینها را طوری برخورد کرد که بیایند رقابت کنند. مهم این است که وقتی یک مزایده ای مطرح می شود رانت به نهادهای دولتی داده نشود یا در پروژه هایی که شرکت های مهندسی وارد می شوند رانت و اطلاعات اضافی داده نشود و به شکل های مختلف بهره مندی اینها از موقعیت نظامی باعث نشود رقیب بترسد و از صحنه بیرون برود. وعیت حالا خیلی بهتر شده و طوری که از گوشه و کنار اخبار می رسد به هرحال سیستم دولتی الان سیستم احمدی نژاد نیست که چشم بسته بقیه را بگذارد کنار و بخواهد کارها را بین نهادهای نظامی تقسیم بکند. این اتفاق واقعا الان جاری نیست و خیلی بهتر شده اما در عین حال من فکر میکنم یک بیماری ریشه دار است، بیماری سابقه دار است و مخصوص کشور ما هم نیست. شما از مصر اگر شنیده باشید یکی از معضلات مصر این است که نظامیان در عرصه اقتصادی یکه تاز هستند و منافع اینها در عرصه اقتصادی باعث خیلی رخدادهای سیاسی در مصر هم است. در کشورهای جهان سوم این اتفاقات می افتد ولی من فکر میکنم مهم ترین راه مقابله با اینها در عرصه ماموریت ها و عرصه نظارت های قانونی است. باید به تدریج برای هر نهادی که خارج از حوزه ماموریت اصلی اش فعالیتی می کند ضوابطی نوشته شود، چارچوب هایی گذاشته شود و نظارت هایی مطرح شود و یکی از چیزهایی که بسیار جدی می تواند در این زمینه تاثیرگذار باشد مجلس است. الان ترکیب مجلس طوری است که از حضور این نهادها و منافع آنها حمایت میکند و به دنبال یک اقتصاد رقابتی و آزاد که یک تولیدکننده معمولی بتواند در مقابل شرکت های بزرگ متصل به نهادهای نظامی عرض اندام بکند نیست. من به خاطر دارم در مجلس ششم،سیاست های اقتصادی که در مصوبات مجلس جاری می شد همین هدف را دنبال میکرد و به دنبال حمایت از بخش خصوصی واقعی و بخش خصوصی رقابت گر بودیم. این آثار خود را حتی تا چند سال بعد از آن مجلس برجا گذاشته بود. در حال حاضر هم من فکر میکنم اگر ترکیب مجلس بتواند تغییر جدی بکند در این عرصه هم تاثیر خواهد گذاشت.

فرشته قاضی وی سابقه همکاری با بیش از ۱۸ روزنامه توقیف شده در ایران از جمله روزنامه های خرداد، فتح، هم میهن، آفتاب امروز، بهار و بنیان را دارد. او در ایران در حوزه های مختلف سیاسی همچون پارلمان، هیات دولت و ریاست جمهوری، وزارت خارجه، وزارت کشور، احزاب و دانشگاهها و قوه قضائیه تجربه فعالیت حرفه ای روزنامه نگاری داشته است. قاضی در حال حاضر با وب سایت روزآنلاین در حوزه های حقوق بشر و سیاست همکاری می کند.

#فرشتهقاضی #رکوداقتصادی #دولتروحانی #احمدشیرزاد #دیدگاهنو #اقتصاد

© 2020 New Vision Research Institute

  • White Facebook Icon