تاملی بر انتقاد حسن روحانی از فیلترینگ شبکه های اجتماعی

علیرضا کیانی

تحلیلگر سیاسی


در تلگرامبخوانید

«حسن روحانی» دگرباره با دفاع تلویحی از آزادی نسبی اینترنت و انتقاد از فیلترینگ گسترده، نشان داد دولت او در این زمینه موضعی یکسان با «اصولگرایان» ندارد، اگرچه دستانش بسته باشد و نتواند از حقوق کاربران دفاع کند. او که بیستم مردادماه در جمع مدیران و روسای آموزش و پرورش سراسر کشور صحبت می کرد، ضمن دفاع تلویحی از آزادی ماهواره و انتقاد از جمع کردن دیش ها، درباره اینترنت و شبکه های اجتماعی گفت: «می‌توانیم بگوییم فضای مجازی، دنیای دیجیتال و ارتباط اینترنتی ممنوع است و باید تمام شبکه‌های اجتماعی فیلتر شود؟ می‌توانیم با فیلتر و ممنوعیت در دنیای امروز زندگی کنیم؟» روحانی البته فراموش نکرد قید «آموزش و مراقبت» نوجوانان و جوانان در زمینه چگونگی استفاده از آموزش و اینترنت را اضافه کند، اما در عین حال با این نوع موضع گیری، فاصله نوع نگاه خود به مقوله اینترنت را با «اصولگرایان» تهران نشان داد.

این موضع حسن روحانی در مقام رییس جمهور، چه از خود او و چه از طرف اعضای دولت او مسبوق به سابقه است. روحانی خود در اردیبهشت ۹۳ از به سرآمدن دوران «استبداد پیام» گفت و از به رسمیت شناختنِ «حق ارتباط با شبکه اطلاعات جهانی» به عنوان یک حق شهروندی سخن گفت. او همچنین ضمن انتقاد تلویحی از موضع منفی حکومت نسبت به ماهواره، از رتبه بسیار بد ایران در رده بندی پهنای باند در دنیا انتقاد کرد و گفت: «من به عنوان رئیس‌جمهور از شرایط پهنای باند در کشور راضی نیستم. قرار ما با وزارت ارتباطات این است که هرچه زودتر به نسل سوم و چهارم برسیم و پهنای باند نه تنها برای منازل و تجارتخانه‌ها‌ بلکه حتی برای موبایل‌هایی که در دست مردم است، افزایش پیدا کند و این کار باید با مشارکت شرکت‌های خصوصی انجام شود.»

جدای از سنجش عملیاتی ادعاهای حسن روحانی در وضع آزادی اینترنت و کاهش فیلترینگ در ایران و نیز اندازه پهنای باند کشور، که در فرصتی جداگانه باید بررسی شود، نکته جالب توجه تقابل ایده گروه های پرنفوذ حکومتی بر سر مساله فیلترینگ و اینترنت است.

شبکه های اجتماعی؛ از «لجنزار» تا «عامل بی بندوباری»

اگر از روحانیت انقلابی در قم و پاسداران سپاه در تهران، به عنوان دو گروه پرنفوذ در طرح، بسط و نگهبانی از گفتمان انقلابیِ مورد تاکید آیت الله خامنه ای نام ببریم، می توانیم با رصد موضع برخی از اینان در قبال اینترنت حدسی صائب بزنیم که حسن روحانی در جدال خود، چه سویه ها و ایده ها و گفته هایی را نشان می گیرد. از جمله مراجع پرنفوذی که در موضعی به شدت منفی در قبال شبکه های اجتماعی، آن را «لجنزار» نامید، «ناصر مکارم شیرازی» بود. او که در تیرماه امسال و در مراسم «شب احیا» در ماه رمضان صحبت می کرد، ضمن برشمردن «گناه» به عنوان یک «بیماری»، این بیماری را به واسطه شبکه های اجتماعی در حال گسترش دانست. او ضمن «آلوده» دانستن شبکه های اجتماعی، افزود: «شبکه‌های اجتماعی هم اکنون تبدیل به لجن زار شده و دشمن می‌خواهد بوسیله آن نیروی جوانان را بگیرد. » مکارم شیرازی از خانواده ها خواست از جوانان خود در برابر «میکروب های رسانه ای»، «مراقبت» کنند.

دیگر موضع منفی در قبال شبکه های اجتماعی از سوی «محمدرضا نقدی» – رییس سازمان بسیج مستضعفین – ابراز شد. او که به موضع گیری های عجیب و ادبیات تند خود مشهور است، در پانزده مرداد و در جمع فرماندهان بسیجی صراحتا دولت حسن روحانی را مانع از تشکیل ایده «حکومت اسلامی» دانست و گفت: « چگونه جامعه‌ای که دولتش مردم را به استفاده از ماهواره، شبکه های فاسد اجتماعی و کنسرت دعوت می‌کند باید رشد کند؟» محمدرضا نقدی در همین ماه در یک موضع گیری دیگر علیه شبکه های ماهواره ای، این شبکه ها را عامل اصلی «افزایش طلاق، اعتیاد و ناامنی جامعه» دانست و با انتقاد صریح از «علی جنتی» – که خواستار لغو ممنوعیت ماهواره شده بود – این موضع وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی را برای «جمع آوری رای» دانست و افزود: « ما مسئولان نباید کلاه سر مردم بگذاریم و به خاطر اینکه خودمان را خوب جلوه دهیم ابزار مفسده انگیز جامعه را ترویج کنیم تا دوباره مردم به ما رای دهند. صداقت و راست گویی با مردم مهمترین رکن یک مسئول است و ما در بسیج این طور بوده ایم که نتیجه اش حضور و مشارکت مردم در امحا و نابودی ماهواره بوده است.»

«ناصر شعبانی» – معاون عملیات قرارگاه ثارالله – نیز در نگاهی همسو با محمدرضا نقدی، در تیرماه امسال، شبکه های اجتماعی را برنامه ای هدفدار از سوی «دشمن» برای رواج «تزلزل و بی بندوباری اجتماعی» و «سست کردن بنیان خانواده» دانست. جدای از جدال کلامی بین مسئولان دولت روحانی و فرماندهان سپاه و آیت الله های قم آنچه بارز است آن است که نگاه امنیتی به فعالیت اینترنتی همچنان غالب است و شاهد آنکه هم اکنون ده ها نفر به اتهامات مربوط به فعالیت در فضای مجازی و اینترنت در حبس و بازداشت به سر می برند. درواقع به نظر می رسد سخنان روحانی در دفاع از آزادی اینترنت، صرفا در حوزه گفتار می ماند و حداقل در حوزه امنیتی، نمی تواند تاثیری از خود بر جای بگذارد. بگیروببندها نشان می دهد از چشم انداز امنیتی در جمهوری اسلامی، شبکه های اجتماعی همچنان به چشم تهدید نگریسته می شوند و فیلترینگ اکثر شبکه های پرمخاطب اجتماعی و بازداشت فعالان فضای مجازی به بهانه های گوناگون، خود شاهدی دیگر بر این مدعاست.

شورای عالی فضای مجازی و دستان بسته دولت

نوع چینش مدیریتی برای مدیریت فضای مجازی نیز به گونه ای نیست که بتواند اهداف مطلوب دولت روحانی و حامیان او در زمینه فضای مجازی را برآورده سازد. «شورای عالی فضای مجازی» نهادی عالی رتبه، فراقوه ای و غیردولتی ست که در اسفند ۱۳۹۰ و به دستور آیت الله خامنه ای برای مدیریت فضای مجازی در کشور و به ریاست رییس جمهور تشکیل شد و نوع ترکیب اعضای آن طوری چیده شده است که حتی در صورت وجود نظراتِ کمتر محدودکننده از سوی دولتی ها، رای محافظه کارانه مقامات دیگر در این شورا دست بالا را دارد. خامنه ای در پیام تشکیل این شورا از جمله وظایف آن را «سالم سازی» دانسته است که بارز است با توجه به نگاهِ در کل منفی حاکمیت به شبکه های اجتماعی، چه معنایی را می تواند به ذهن متبادر سازد. او در این پیام و در بخشی از شرح وظایف این شورا نوشته است: «اهتمام ویژه به سالم‌سازی و حفظ امنیت همه‌جانبه فضای مجازی کشور و نیز حفظ حریم خصوصی آحاد جامعه و مقابله مؤثر با نفوذ و دست‌اندازی بیگانگان دراین عرصه».

جدای از این در اردیبهشت ۹۴، «شورای عالی فناوری اطلاعات» – که زیر نظر وزارت ارتباطات و فناوری بود – با تصمیم مجلس شورای اسلامی،  در «شورای عالی فضای مجازی» – که یک نهاد حاکمیتی و نه دولتی ست – ادغام شد و عملا دست دولت در تاثیرگذاری در فضای مجازی بیش از پیش بسته شد. «فواد صادقی»، که پیش از این با سایت های «بازتاب» و «آینده آنلاین» همکاری داشت و سابقه بازداشت نیز دارد، حسن روحانی را در زمینه وعده های رسانه ای در کل «ناموفق» می داند و در توضیح بیشتر می گوید: « رییس‌جمهور و مجموعه دولت او، دو مقوله مجزا هستند. نباید تک‌تک اعضای دولت را به حساب رییس‌جمهور بگذاریم. آقای روحانی برای رفع فیلترینگ قول‌هایی دادند و تلاش‌هایی برای آن انجام دادند اما به دلیل کارشکنی‌هایی که ازسوی برخی نهادها صورت گرفت، نتوانست به هدف اصلی خود برسد.» احتمالا منظور آقای صادقی از «کارشکنی از سوی برخی نهادها»، اشاره به نهادهایی چون شورای عالی فضای مجازی دارد. این شورا اکنون تقریبا تنها نهاد تصمیم گیرنده پیرامون حدود آزادی اینترنت در ایران و است و سیاست های کلان فیلترینگ از سوی این شورا تعیین و ابلاغ می شود. نکته مهم هم آن است که با وجود ریاست رییس جمهور بر این شورا، رییس جمهور از لحاظ حقوقی، بالادستی خاصی بر دیگر اعضا ندارد و صرفا از یک حق رای مانند باقی اعضا برخوردار است.

علیرضا کیانیعلیرضا کیانی فعال سابق دانشجویی است که به دلایل سیاسی در ایران از ادامه تحصیل بازماند و در تیرماه ۱۳۹۰ ایران را ترک کرد. در سال ۱۳۹۱ به «دانشجویان و دانش آموختگان لیبرال ایران» پیوست. او هم اکنون ساکن آمریکا است.

#حسنروحانی #دیدگاهنو #علیرضاکیانی #فیلترینگ

© 2020 New Vision Research Institute

  • White Facebook Icon