© 2020 New Vision Research Institute

  • White Facebook Icon

    تقدم خاک بر نفر، شصت سالگی ابراهیم همت


    محمد ابراهیم همت (۱۳ فروردین ۱۳۳۴، شهرضا – ۱۷ اسفند ۱۳۶۲ جزیره مجنون)، از فرماندهان سپاه پاسداران ایران در جنگ ایران و عراق بود. در سال ۱۳۶۱ مدت کوتاهی را در جبهه جنگ لبنان و اسرائیل گذراند، و سپس به ایران بازگشت و در جبهه‌های جنگ ایران و عراق در عملیات‌های مهمی همچون فتح‌المبین، بیت‌المقدس، رمضان و خیبر مسئولیت‌های مهمی را عهده‌دار بود. او در اسفند ۱۳۶۲ در جریان عملیات خیبر کشته شد. وی به سردار خیبر شهرت داشت.

    در تلگرامبخوانید

    ابراهیم همت از نسل جوانانی بود که در نابسمانی وضعیت ایرانِ پس از انقلاب و حمله عراق تفنگ بدست گرفت و به فرماندهی جنگ رسید. همت سابقه نظامی نداشت و با توجه به لیاقتی که از خود نشان داد به واسطه فضای انقلابی و وضعیت بحرانی کشور، پست های مهم فرماندهی را بر عهده گرفت. وی همراه با احمد متوسلیان به دستور فرمانده وقت سپاه، تیپ محمد رسول الله را تشکیل دادند و نقش مهمی در آزادی خرمشهر ایفا کردند. پس از این برهه با توجه به توانایی ها و تجربیاتی که کسب کرده بود توانست در چندین عملیات مهم مانند والفجر مقدماتی و والفجر چهار در سمت فرماندهی سپاه یازدهم قدر که شامل چندین لشکر از جمله لشکرهای ۲۷ حضرت رسول، ۳۱ عاشورا، لشکر ۵ نصر و تیپ ۱۰ سیدالشهدا بود نقشی کلیدی ایفا کند.

    تحلیل عملکرد فرماندهانی مانند همت حتی سالها پس از پایان یافتن جنک راه رفتن بر لبۀ تیغ است. فرماندهانی بدون سابقه آکادمیک نظامی و برآمده از فضای انقلابی کشور که عملکردشان همواره در هاله ای از تقدس قرار داشته است و هیچ گاه فضای نقدی در این باره وجود نداشته است. هرچند گاه و بیگاه اشتباهات محسن رضائی و بعضی دیگر از فرماندهان در میان مناقشات سیاسی بیان میشود و گزاره هایی چون “جنگ میتوانست پس از فتح خرمشهر پایان یابد” به گوش میرسد اما بعنوان مثال در ماجرای پیدا شدن اجساد شهدای غواص با دستان بسته بازهم حساسیت قشرهای مختلف جامعه نسبت به رشادت های سربازان ایرانی نشان میدهد جنگ هشت ساله ایران و عراق مانند زخمی است که فارغ از علل و عوامل و مسیرهای بهبود و مسئولان آن تبدیل به زخمی مقدس شده است.

    هرچند حاکمیت جنگ را «دفاع مقدس» می نامد تا از مزایای کلمه «دفاع» برای بالابردن تقدس و بار حماسی سود ببرد اما جنگ با عراق حتی در بزنگاه های تهاجم و فتح خاک عراق نیز امری افتخار امیز برای ایرانیان تلقی میشود چنانچه غواصان شهید ایرانی با دستهای بسته در عملیات تهاجمی کربلای چهار که به قصد فتح خاک و تهاجم به سرزمین دشمن طراحی شده بود به شهادت رسیدند و تقدس ویژه ای در میان ایرانیان یافتند و این نشان از تبدیل شدن جنگ به نمادی از غرور و افتخار میان ایرانیان دارد، چه در زمان مقاومت و دفاع و چه در زمان تهاجم و فتح خاک دشمن.

    در تحلیل عملکرد فرماندهان نامدار و بی ادعایی مانند همت و باکری و متوسلیان تا فرماندهانی مثل محسن رضائی، رحیم صفوی و دیگر سپاهیانی که اکنون میراث خوار سیاسی جنگ شده اند، از بررسی نحوه نگرش آنها به شیوه های نبرد و روش شناسی آنها در برخورد با جنگ، تاکنون آگاهانه یا ناخودآگاه چشم پوشی شده است. این فرماندهان  تجربه خود را بر اساس حضور در نبرد کسب کرده بودند و استراتژی غالب نبردهایی که طراحی و رهبری کردند بنا بر دلایلی، تقدم خاک بر نفر بود. به این معنا که حفظ نفرات ارزشی به مراتب کمتر از حفظ یا بدست آوردن خاک داشت. کمتر فرمانده ای در جنگ ایران سراغ داریم که در زمانی مناسب نیروهایش را عقب کشیده باشد و بطور کلی عقب نشینی و کاهش تلفات را استراتژی جنگی تلقی کند. شهید همت زمانی جان خود و سربازانش را بر سر مجنون میگذارد که طراحی این عملیات و عملیات های دیگر به گونه ای است که همواره با بیشترین تلفات همراه است. تلفات انسانی مولفه ای است که وزن بسیار کمی در معادلات فرماندهان جنگی سپاه دارد.

    اینکه ارزش جان جنگجو از خاک کشورش کمتر است همواره ایدۀ قابل دفاعی بوده است؛ فرمانده در صحنه نبرد رزمندگان را به رشادت فرامیخواند و شالوده اکثر اساطیر ملی هم چنین است. حتی بنی صدر که در ابتدای جنگ اصرار به استفاده از نیروهای ارتش و آموزش دیده داشت و ارجحیت را به این نیروها میداد در جایی برای تهیج رزمندگان به شاهنامه خوانی میپردازد و آنها را تشویق به جانفشانی برای وطن میکند. تحریم های تسلیحاتی آمریکا نیز اهرم دیگری است که فرماندهان ایرانی را ناگزیر از استفادۀ نیروهای مردمی میکند. روانه کردن تعداد زیادی از افراد آموزش ندیده و نیروهای داوطلب هرچند وزن عددی نیروهای ایران را بالا میبرد اما ضعف سازماندهی و آموزش تلفات را به همان سرعت افزایش میدهد

    جزایر نفت خیز مجنون واقع در یک کیلومتری مرز ایران و داخل خاک عراق هدف عملیات خیبر است، عملیاتی که در آن بیش از بیست هزار ایرانی کشته میشوند و عراق نیز از بمب شیمیایی استفاده میکند. این جزایر همچنین محل شهادت حداقل هفت فرمانده مهم ایرانی است. به غیر از ابراهیم همت که در خیبر به شهادت میرسد، مهدی و حمید باکری(همچنان مفقو الاثر) نیز در عملیات بدر به منظور پیشروی از این جزایر به شهادت میرسند.

    در سال ۲۰۰۹ کنسرسیومی از وزارت نفت عراق و رویال داچ شل و پتروناس مالزی استخراج نفت از منابع غنی جزایر مجنون را بر عهده میگیرند. جزایر مجنون ارزش بالایی به لحاظ نفتی و استراتژیک در نبرد ایران و عراق داشت و هدف گذاری صحیحی بود اما طرح رسیدن به این هدف و دیگر هدف های جنگی مسیری بود مبتنی بر هزینه انسانی بسیار بالا. شاید زمان آن رسیده باشد که بپرسیم چرا مسئولانی که قدرت اول خاورمیانه را از شاه تحویل گرفتند در مدتی کوتاه ایران را به چاه ویل انواع و اقسام قطع روابط بین المللی و تحریم های گوناگون کشاندند و صرفا در پاسخ به افکار عمومی کودکانه گفتند که دنیا با ما بد است. شاید وقت آن باشد که بپرسم چرا باید جوانان کارآمدی که میتوانستند چرخ های مملکت را به پیش ببرند، به زیر چرخ جنگی تفکرات خانمان برافکن و بیمار رهبران ایران و عراق افتادند.

    #ابراهیمهمت #دیدگاهنو