ثبات منطقه ای پس از توافق با ایران


توافق ایران بر سر برنامه ی اتمی با پنج عضو دایمی شورای امنیت سازمان ملل و آلمان -که تحت عنوان کشورهای ۵ +۱ نامیده می شوند- یکی از مهمترین دستاوردهای دستگاه دیپلماسی ایران است . این توافق محدودیتهای بیشتری را در مورد برنامه هسته ای ایران اعمال می کند که با گزارش بازرسان بین المللی و جلوگیری از خطر گسترش سلاح های اتمی حمایت می شود. این توافق راه حلی است برای کم کردن مداوم و البته جدی برنامه ی هسته ای ایران و برداشتن تحریم هایی که اقتصاد ایران را فلج کرده است. هرچند این توافق هنوز نیاز مند تصویب نهایی کنگره ی آمریکا و مجلس ایران است، اما شورای امنیت ساازمان ملل آن را تایید کرده است  و شتاب زیادی را در تصویب نهایی آن  ایجاد کرده است. روسیه و چین با پیش بینی تصویب این توافق در مجلس ایران خاطرنشان کرده اند که تحریم های وضع شده بر علیه ایران را لغو خواهند کرد.

این توافق دستاورد مهمی برای حسن روحانی است، کسی که دو سال پیش با وعده حل بن بست اتمی و رهایی بخشیدن اقتصاد ایران از تحریم های بین المللی برسر کار آمد. اما این توافق قطعا با چالش های بسیاری رو به رو خواهد بود، روحانی مجلس ایران را در پیش رو دارد که اکثریت آن با محافظه کاران است. اما تاکنون روحانی توانست است با ترفندهای دقیق در خصوص موانع و چالش های نظام سیاسی ایران، مخالفان و منتقدان خود را در حاشیه نگه دارد. اما گذشته از همه ی اینها آقای روحانی یکی از خودی هایی است که به خوبی توانسته در مسیری که رژیم ایران عمل می کند، جای بگیرد.

حسن روحانی به عنوان رئیس پیشین شورای عالی امنیت ملی به اهمیت حمایت رهبر ایران از این توافق آگاه است. روحانی توانست علی خامنه ای را به ماراتن مذاکرات بیاورد. در طول مدت مذاکرات اتمی، خامنه ای از این ابتکار در مذاکرات حمایت کرد و حتی منتقدان روحانی را سرزش کردکه قهرمان سازی می تواند در مصالحه و مذاکره هم نشان داده شود. این حمایت نقطه ی حیات موفقیت مذاکرات بود و از سوی دیگر جدا از  اهمیت فروش  این توافق به اعضای محافظه کار رژیم،  مفهوم داشتن انرژی اتمی به عنوان مسئله ی  غرور ملی است. دولت محمود احمدی نژاد، بسیار فعال تر از دولت های گذشته در ایران از حق ایران برای دستیابی به انرژی هسته ای دفاع کرد و مسئله ی غرور ملی را پررنگ تر کرد. احمدی نژاد نگرانی های بین المللی در خصوص برنامه ی مخفیانه ی سلاح ها ی هسته ای ایران به عنوان حرفی گمراه کننده برای محروم کردن ایران از حق انرژی اتمی می دانست.

این نوع برخورد تمامی راههای مذاکره را بست و منجر به اعمال تحریم های شدید بین المللی  علیه ایران شد. در مقابل و بر خلاف احمدی نژاد ، آقای روحانی و وزیر امور خارجه اش محمد جواد ظریف، توافق وین را به عنوان پذیرش بین المللی حق ایران برای تولید انرژی هسته ای نشان دادند. آنها در واقع مانع غرور ملی را به مزیتی برای موفقیت در مذاکراتشان تبدیل کرند که نه تنها تیم ایران هیچ گونه از اهدافش را قربانی نکرده است،  بلکه کل دنیا این اهداف را پذیرفته و به تصویب کرده است. این چرخش موجب شده که بسیاری از منتقدان آرام شوند و این موفقیت را بپذیرند. تیم روحانی و ظریف ثابت کرده است که از لحاظ سیاسی تیزبین است و کاملا به پیچیدگی های سیستم حاکمیت در ایران آگاه است و در همین حال از حمایت مردم نیز بهره میبرد. رهبری ایران و حامیان آن هم در خصوص تاثیرات مخرب که تحریم های بین المللی ظرفیت و کار ایی رژیم را ضربه زده است کاملا آگاهند. با در نظر گرفتن این موارد به نظر می رسد که مجلس ایران هم با این توافق همسو باشد .

اما این مسئله در خصوص نقش ایران در منطقه چه معنایی خواهد داشت. کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس از  منتقدان سرسخت این توافق هستند. به نظر می رسد برای این کشورها این توافق نوعی پیشرفت مالی مهمی است که به ایران اجازه می دهد تا حمایتش را از لبنان ، یمن و سوریه افزایش دهد. عربستان سعودی از منتقدان اصلی بر این باور است که ایران بعد از تحریم یکی از منابع اصلی ناثباتی در منطقه  تبدیل خواهد شد. قطعا به نظر نمی رسد که ایران بخواهد سیاست های منطقه ای اش را با یا بدون توافق هسته ای تغییر دهد. اما جدا از دسته بندی  منبع بی ثباتی، سیاست ایران در منطقه در مورد داعش نزدیکتی بیشتری به آمریکا و انگلیس دارد تا هر کشور و دولت دیگری در این منطقه. این همگرایی در خصوص دشمن مشترک می تواند منجر به گشودن درهای مذاکره ی بیشتری با غرب باشد و یک رابطه ای را شروع کند که دیگر دشمن با مسئله ی اتمی نیست. سیاست ایران در منطقه چیزی نیست که یک شبه تغییر کند اما اکنون یک انگیزه ی ملموس تری برایکار با مجامع بین المللی دارد. این توافق هسته ای یک مانع جدی را از سر راه عادی سازی برداشته است، و اگر دیگر دولت ها آن را بپذیرند، می تواند یک قدم مثبت به سمت ثبات در منطقه باشد.

دکتر شهرام اکبر زاده پژوهشگر موسسه ی آلفرد دیکن در مرکز مطالعات جهانی شدن و شهروندی دانشگاه دیکن استرالیا

منبع: ارکا استریت

ترجمه از آزاده دواچی

آزاده دواچی

مترجم، شاعر و فعال حوزه زنان، کارشناس ارشد زبان و ادبیات انگلیسی، گرایش ادبیات تطبیقی ایران و فلسفه‌ی غرب است. وی هم‌اکنون مشغول به تحصیل در مقطع دکترای جامعه شناسی در حوزه زنان مهاجر در دانشگاه دیکن استرالیا است. آزاده دواچی مولف کتاب «فمنیسم؛ جنبش های زنان و چالش پیش رو» است

#محمدجوادظریف #حسنروحانی #دیدگاهنو #آزادهدواچی #شهراماکبرزاده

© 2020 New Vision Research Institute

  • White Facebook Icon