راه حل سوریه، غرب در برابر روسیه


مهدی جلالی تهرانی

کارشناس امنیت بین الملل 

این مقاله سوم از سری مقالاتی است که در مورد سوریه ارایه می‌شود.  در مقاله‌ی اول « چرا بشاراسد نمیتواند بخشی از راهحل باشد؟» به نقد دیپلماسی جمهوری اسلامی در سوریه برای ابقای اسد پرداختم. با توجه به این که اسد یک جنایت‌کار جنگی است، رهبران اروپا برای دخالت در سوریه و حمایت از اسد، با چالش بزرگی در توجیه حقوقی آن روبرو خواهند بود.  در اروپا نهادهای حقوقی و قضایی مستقل ملی و بین‌المللی فعال و قدرتمند هستند.  هر رهبری در اروپا نگران خواهد بود که روزی سر و کارش به این نهادها کشیده شود.  هم‌اکنون تونی‌ بلر در تهدید دائم برای قرار گرفتن در مقابل دادگاه برای ورود به جنگ عراق است.

افکار عمومی در اروپا این روزها به سمت دخالت در سوریه در حال چرخش است. تجربه‌ی ملموس رویارویی با پناهجویان سوری، مردم اروپا را به مسئله‌ی سوریه حساس کرده.  اما از سوی دیگر، مردم می‌دانند که پناهجویان بیشتر از اسد فرار کرده‌اند تا داعش.  بنابراین طبیعی‌ست که اروپا نمی‌تواند در ائتلافی علیه داعش شرکت کند که به سود اسد تمام شود.

در مقاله‌ی دوم «راه حل سوریه» به این اشاره کردم که بحران مهاجرت برای  رهبران اروپا چاره‌ای نمی‌گذارد مگر این که راه‌حلی در منبع بحران و در درون جغرافیای سوریه پیدا کنند.  اما در زمان نگارش، رهبران اروپا در برابر سه مشکل عمده‌ی اروپا برای دخالت در سوریه قرار داشتند: عدم حمایت کافی افکار عمومی،  عدم تمایل آمریکا به دخالت، و مهمتر از همه، عدم یک برنامه‌ی همه‌جانبه که شامل برقراری منطقه‌ی پرواز ممنوع و حمایت از یک دولت انتقالی بدون شخص اسد باشد.

در دو هفته‌ی اخیر وضعیت بین‌المللی سوریه تغییر کرده، و به همین نسبت مشکلات غرب نیز عوض شد‌ه‌اند.  از یک سو، افکار عمومی اروپا برای دخالت در سوریه آماده‌تر شده و حتا سیاست‌مداران را برای چاره‌اندیشی تحت فشار گذاشته‌است. از سوی دیگر، روسیه از خلاء موجود استفاده کرده و برای حمایت از اسد وارد جنگ شده‌است.  پوتین با این کار ابتکار عمل در سوریه را بدست خود گرفته و غرب را عملا منفعل کرده‌است.

پوتین پس از ده سال در نشست عمومی سازمان ملل شرکت کرد و  جامعه‌ی بین‌ا‌لملل را برای تشکیل ائتلافی علیه داعش دعوت کرد.  او در سخنرانی خود از مقدمه‌ای درست نتیجه‌ای خطرناک گرفت.  غرب را بدرستی ملامت کرد که سیاست مخربی را در خاورمیانه پی می‌گیرد. اما نتیجه‌ گرفت که دنیا باید به راه‌حل او عمل کند. و بلافاصله جنگ با داعش را به حمایت از اسد مشروط کرد.  پوتین همزمان به حملاتی هوایی علیه مخالفان اسد دست زد که اهداف غیرنظامی را نیز شامل می‌شد و شهروندان سوری را هدف قرار داد.   الان غرب با مشکل جدیدی نیز روبرو شده.  در حالی‌که رهبران اروپا و آمریکا در مورد راه‌حل سوریه هنوز بلاتکلیف هستند،  روسیه نیروی نظامی خود را وارد میدان کرده‌است.  و همیشه این نیروی نظامی‌ست که تعیین‌کننده است و حرف آخر را می‌زند.

اما این وضعیت جدید نمی‌تواند برای مدت زیادی ادامه پیدا کند.  مهمترین مشکل این است که اکنون آسمان سوریه دچار هرج و مرج و بی‌قانونی است.  کشورهای مختلف، از جمله ترکیه، روسیه، فرانسه، انگلیس، آمریکا، و خود بشاراسد، هر کدام بطور یک‌جانبه هواپیماهای جنگنده‌ی خود را راهی آسمان سوریه کرده و بطور روزانه مواضع متفاوتی را هدف قرار می‌دهند.  هیچ گونه رژیم حقوقی و نظامی هوایی در آسمان سوریه برقرار نیست.  کشورهای درگیر هیچ‌گونه هماهنگی با یک‌دیگر ندارند.  هرآینه ممکن است که هواپیماهای این کشورها بطور ناخواسته با یک‌دیگر درگیر شوند.

تبعات این بی‌قانونی در آسمان سوریه و عدم هماهنگی نیروهای درگیر به داخل سوریه محدود نمی‌شود.  عبور جنگنده‌های روسیه از آسمان ترکیه خود بحران حاشیه‌‌ای، اما به اندازه کافی خطرناک دیگری را میان ناتو و روسیه بوجود آورده‌است.

اروپا و آمریکا الان در مقابل مشکل جدید و بزرگتری در رابطه با سوریه قرار گرفته‌اند. باید تصمیم بگیرند که کدام مشکل را مهم‌تر می‌داند؟ داعش یا بشاراسد؟  اگر داعش را مهمتر بدانند باید در کنار پوتین قرار بگیرند و به داعش حمله کنند.  اما اگر مشکل اصلی را بشاراسد بدانند، باید برای رویارویی با پوتین چاره‌ای بیندیشند.  همان‌طور که می‌بینیم، انتخاب میان این دو بسیار سخت است، و نتیجه‌ی آن وضعیت غرب را از  ائتلاف با پوتین تا رویارویی با او  تغییر خواهد داد.

آمریکا تکلیف خود را مشخص کرده‌است.  آقای اوباما صریحا گفت که نمی‌خواهد با پوتین در یک جنگ نیابتی روبرو بشود.  اما اتخاذ موضعی منفعلانه مانند موضع آمریکا برای اروپاییان ساده نیست.  آنان به طور روزانه با بحران مهاجرت روبرو هستند و همگی می‌دانند که نمی‌توانند چنین وضعی را برای مدت بیشتری تحمل کنند.  در واقع اروپا بصورت ناخواسته وارد این بحران شد.  اما نمی‌تواند مانند آمریکا کنار بایستد و از تبعات بحران سوریه مصون باقی بماند.

با نگاهی به وضع امروز سوریه، حداقل سه اصل غیرقابل مناقشه به نظر می‌رسند. اول این که غرب می‌بیند هر چقدر در مورد سوریه تعلل کند، وضع بدتر خواهد شد و انتخاب‌های سخت‌تری خواهد داشت. دوم این که علت اصلی بحران پناهجویان سوری‌ بمباران‌های شخص اسد است، و هدف گرفتن داعش بدون برنامه‌ای برای متوقف کردن کشتار اسد، مشکل بحران پناه‌جویی را حل نخواهد کرد. و سوم این که، ضرورت طراحی یک رژیم حقوقی پروازی در آسمان سوریه بیش از هر زمان دیگری حیاتی است.

مهدی جلالی تهرانی مهدی جلالی تهرانی فارغ التحصیل رشته‌ی علوم سیاسی از دانشگاه برکلی در کالیفرنیا، و  رشته‌ی امنیت بین‌الملل و مطالعات خاورمیانه دانشگاه کلمبیا است. وی پژوهشگر و مدرس پیشین مرکز مطالعات ادیان و دموکراسی در دانشکده روابط بین‌الملل دانشگاه کلمبیا بوده است.

#داعش #مداخلهنظامیروسیهدرسوریه #سوریه #دیدگاهنو #مهدیجلالیتهرانی #اسد #ولادمیرپوتین #ایران

© 2020 New Vision Research Institute

  • White Facebook Icon