شادی‌های شهروندان از تفاهم لوزان؛ پایدار یا مقطعی؟

نیوشا صارمی: فرودین ماه به نیمه نرسیده بود که در مذاکرات طولانی ایران و گروه ۵+۱ گام بلندی برداشته شد و طرفین به تفاهمی تعیین‌کننده دست یافتند. تفاهمی که اگر اجرایی شود ایران ظرفیت غنی‌سازی اورانیوم خود را کاهش می‌دهد و غربی‌ها هم تحریم‌های بین‌المللی علیه تهران را در چند مرحله‌ بر می‌دارند. پس از آن موجی از خوش‌بینی به بهبود شرایط اقتصادی در بین ایرانیان به وجود آمده است. شهروندان ایرانی که ماه‌ها مذاکرات را با حساسیت دنبال کرده و دنبال خبر خوش بودند حالا شادمان از نتیجه مطلوب در انتظار روزهای بهتر هستند. در این میان، هستند کسانی که فکر می‌کنند این توافق، سودی به حال مردم نخواهد داشت و تنها به بقای نظام جمهوری اسلامی کمک می‌کند.

شهروندان چه می‌گویند؟

«هر وقت رابطه ما با غرب خوب شده، کسب و کار هم رونق گرفته، قیمت دلار که پایین بیاید همه چیز ارزان می‌شود. هنوز چند روز نگذشته قیمت دلار کمی پایین آمده.» این را حمید می‌گوید، یک شهروند ۲۸ ساله تهرانی که در یک دفتر معاملات املاک کار می‌کند.

او می‌گوید در ماه‌های گذشته برای امرار معاش با مشکلات زیادی مواجه بوده: «خیلی از مردم منتظر نتایج این مذاکرات بودند و بازار راکد راکد بود. ما حقوق ثابت کمی داریم و از کمیسیون قرارداد‌ها سهم می‌بریم. این مدت نه تنها کمیسیونی در کار نبود که‌‌ همان چندرغاز حقوق را هم دو سه ماه یک بار می‌گرفتیم. حالا واقعاً امیدواریم مردم کمی خیالشان راحت شود و دست و دلشان به خرید برود.»

لیلا ۲۶ ساله و دانشجوی کار‌شناسی ارشد رشته ارتباطات، اهل اصفهان است و در تهران زندگی می‌کند. او با دیده تردید به این توافقات می‌نگرد: «راستش نمی‌دانم که اوضاع بهتر می‌شود یا نه. از یک طرف فکر می‌کنم وقتی وضع اقتصاد بهتر شود طبقه متوسط هم جان می‌گیرد و نهادهای مدنی هم فعال می‌شوند، از طرف دیگر ایران هر وقت با قدرت‌های جهانی رابطه بهتری داشته، اوضاع حقوق بشر و اعدام‌ها بد‌تر شده است.»

لیلا فکر می‌کند با این توافق غرب چشم‌اش را روی مسائل حقوق بشر در ایران می‌بندد: «من هم مثل همه دوست دارم در شرایط اقتصادی خوب زندگی کنم اما مایل نیستم بهتر شدن اوضاع زندگی در ایران به بد‌تر شدن وضع زندانیان، زنان، هم‌جنس‌گرایان، اقلیت‌های دینی و… منجر شود.»

اما فاطمه که زنی است ۵۶ ساله و ساکن گیلان، نظری سراسر متفاوت دارد: «دختر من سه سال است که در ایتالیا و در رشته معماری تحصل می‌کند. پدرش هم چه در می‌آورد، یورو می‌کند و برای او می‌فرستد. هم او آنجا بخور و نمی‌ر زندگی می‌کند هم ما. معلوم است که خوشحال شدیم به یک نتایجی رسیدیم و اوضاع بهتر می‌شود. اگر یورو ۲۰۰ تومان هم ارزان شود به نفع ماست.»

حسین ۴۸ ساله هم معتقد است پس از توافق وضع بد‌تر می‌شود: «این توافق یعنی بقای جمهوری اسلامی لااقل تا ۳۰ سال دیگر تضمین شد. این‌ها کمی وضع مردم را بهتر می‌کنند اما از طرف دیگر توی سر ملت می‌زنند. هر از چند گاهی برای طرف غربی دون می‌پاشند تحریم‌ها که شل شد کار خودشان را ادامه می‌دهند باز مردم را صف می‌کنند که شعار دهند انرژی هسته‌ای حق مسلم ماست.»

حسین در ادامه می‌گوید: «آمریکا و اروپا هم دلشان برای مردم ما نسوخته منافع خودشان را در نظر دارند می‌ترسند ایران بمب روی سرشان بریزد. می‌گوید تو بمب نساز هر بلایی خواستی سر مردمت بیاور.»

شهروند دیگری که نظرش را درباره توافق ایران و گروه ۵+۱ پرسیدیم، در شهر تورنتوی کانادا تحصیل می‌کند. ملیکا می‌گوید: «علاوه بر بهبود شرایط اقتصادی این توافق روی نگاه غربی‌ها به ایرانیان تاثیر دارد:» فکر کنید این‌ها تا دیروز ما را ملتی می‌دیدند که بمب اتم دارد و رئیس‌جمهورش احمدی‌نژاد است و از طرف دیگر سعید جلیلی را به عنوان نماینده ایران برای انجام مذاکرات می‌دیدند. حالا اما همه چیز فرق کرده، وزرای امور خارجه دنیا با ظریف حرف زدند، مذاکره کردند و به نتیجه رسیدند.»

او به بازتاب مذاکره ایران و غرب در رسانه‌های جهانی اشاره می‌کند: «تمام روزنامه‌ها و خبرگزاری‌های غربی این خبر را بازتاب دادند. حالا ما با حس بهتری می‌توانیم بگوییم ایرانی هستیم و فکر می‌کنم غربی‌ها هم کمتر به چشم خرابکاران خاورمیانه‌ای به ما نگاه کنند.»

کار‌شناسان چه می‌گویند؟

تقریباً بیشتر اقتصاددانان شناخته شده ایران در روزهای پس از اعلام تفاهم از دستیابی به توافق و رفع تحریم‌ها علیه ایران استقبال کرده و آن را به سود اقتصاد ایران ارزیابی کرده‌اند. البته برخی نیز معتقدند که این تاثیرات دو بعد روانی و تکنیکی دارد که ممکن است در ابتدا تاثیر روانی آن برای عموم شهروندان ملموس‌تر باشد.

عده‌ای دیگر هشدار می‌دهند که روند تغییرات در اقتصاد ناتوان ایران، تدریجی خواهد بود و نباید چندان مردم را به بهبود سریع و آنی امیدوار کرد. در این میان، مسعود نیلی، اقتصاددان برجسته و مشاور ارشد اقتصادی رییس‌جمهوری نگران است که توقعات و انتظارات مردم دولت را از اتخاذ تصمیم درست منصرف و منحرف کند.

او به ماهنامه تجارت فردا توضیح داده است که ممکن است با افزایش صادرات نفت بار دیگر افزایش واردات متکی به درآمد نفت در دستور کار قرار بگیرد در حالی که این تصمیم نادرست و به زیان اقتصاد کشور است: «آنچه به نظر من بسیار اهمیت دارد و می‌تواند با ایجاد فشار اجتماعی، سیاستگذار را به سمت انتخاب گزینه واردات متکی بر صادرات نفت بکشاند، انتظار بالا برای رفع تمام مشکلات انباشت شده در سال‌های قبل اســت. بالاخره مشکلات زیادی طی سال‌های گذشته در اقتصاد ما انباشته شده است و ممکن است با برداشته شدن تحریم‌ها، موج بزرگی از انتظارات و توقعات برای رفع فوری مشکلات شــکل بگیرد و تصمیم‌گیر را به سمت همین سیاست واردات ارزان‌تر متکی بر صادرات نفت ســوق دهد.»

ناصر فکوهی، مدیر انسان‌شناسی و فرهنگ و استاد دانشگاه تهران نیز نگران است که شادمانی عمومی مردم از تفاهم منجر به توهم شود. او به روزنامه اعتماد گفته است: «بدون شک این توافقنامه، در نخستین مرحله ایجاد شادی زیادی کرد اما این شادی در بسیاری از موارد در نزد مردم عادی، با توهم زیادی همراه است. برای بسیاری از افراد، توافقنامه که صرفاً مقدمه‌ای برای یک توافق سیاسی جامع است، به خودی خود باید مشکلات روزمره آن‌ها را حل کند یا دست‌کم بر آن‌ها تاثیر قابل ملاحظه‌ای بگذارد. دولت و مسوولان می‌توانند با گروهی از اقدامات جانبی اولا این توهم را رفع کنند که توافق به معنی بهتر شدن وضعیت اقتصادی در کوتاه‌مدت است و به خصوص به‌هیچ عنوان به آن دامن نزنند و از طرف دیگر این بهبود را ولو با قدم‌های آرام‌آرام اما مطمئن به انجام رسانند یعنی وضعیت اقتصادی و اجتماعی را به سوی باز کردن فضا و دموکراتیزه کردن آن و بالا بردن آزادی‌های فردی و اجتماعی و احترام گذاشتن به حق مردم در انتخاب شیوه و سبک زندگی خودشان در چارچوب قوانین و ضوابط و با احترام به دیگران ببرند.»

به اعتقاد این استاد دانشگاه، مردم باید بتوانند شادی خود را به سوی عقلانیت و درک از نیاز همه ما به داشتن مدنیت بالا‌تر، قانون مداری، تلاش و کار بیشتر، پرهیز از آسیب‌های روزمره‌ای مثل ولخرجی، خودنمایی، دروغ و سوءاستفاده از قدرت، زورگویی و سایر نشانه‌های سقوط اخلاقی پیش برند. یک جامعه سالم را نمی‌توان با روش‌های ناسالم اداره کرد اما یک جامعه ناسالم را به هر شکلی می‌شود اداره کرد.

#توافقایرانوگروه۵۱ #دیدگاهنو #مسعودنیلی #ناصرفکوهی

© 2020 New Vision Research Institute

  • White Facebook Icon