شطرنج زنان در تهران و معضل حجاب اجباری

علیرضا کیانی

تحلیلگر سیاسی


در تلگرامبخوانید

«ما حجاب سر نخواهیم کرد»

در اتفاقی کمیاب، صدایی از آمریکا علیه حجاب اجباری در ایران برخاست. این بار یک قهرمان آمریکایی شطرنج زنان هراس خود را از ورود به پایتخت جمهوری اسلامی بیان داشت. مسابقات قهرمانی شطرنج زنان در سال ۲۰۱۷ قرار است در ایران برگزار شود. اما خانم «نازی پایکیدزه»، قهرمان شطرنج زنان آمریکا گفته است بازی‌های تهران را تحریم می‌کند، چون تن دادن به حجاب اجباری را حمایت از سرکوب زنان می‌داند. او اضافه کرده است: «این مسئله به هیچ وجه قابل قبول نیست که یکی از بزرگ‌ترین مسابقات زنان در جایی برگزار شود که امروزه زنان باید در آن به اجبار حجاب داشته باشند.»

دیگر شطرنج بازان سر‌شناس نیز ساکت نیستند. آن‌ها فدراسیون جهانی شطرنج را شماتت کرده‌اند که چرا به حقوق زنان اهمیت نداده است و ایران را برای برگزاری این مسابقات انتخاب کرده است. آن‌ها تصریح کرده‌اند که در صورت عدم رعایت حجاب موردنظر حکومت ایران، با خطر بازداشت رو به رو خواهند بود. «نایجل شورت» انگلیسی که خود یک مرد است و سابقه سفر به ایران را نیز دارد و یک شطرنج باز درجه یک بین المللی محسوب می‌شود، درباره این اتفاق گفت: «اگر افراد از فرهنگ‌های مختلف به ایران می‌روند، که شامل بی‌خدایان و مسیحیان می‌شود چرا باید نماد اسلامی سرکوب زنان را بپوشند؟»

«جوسازی ضدانقلاب و یهودی ها»؟! مواضع این دست شطرنج بازان با اعتراضاتی رو به رو شده است. وبسایت ایسنا که وبسایتی نزدیک به حکومت محسوب می‌شود، این اعتراضات را «جوسازی چند شطرنجباز خارجی علیه میزبانی ایران» توصیف کرده است. خبرگزاری فارس نیز ضمن انتشار تصاویری از شطرنج بازان زن که در سال‌های اخیر به ایران آمدند و حجاب بر سر کردند، سخنان «سوزان پولگار» – رییس کمیسیون شطرنج زنان فدراسیون جهانی – را نیز منعکس کرده است که از عدم مشکل خود با بر سرکردن حجاب سخن گفته است. سوزان پولگار در انتقاد از اعتراضات به حجاب اجباری در ایران، حجاب اجباری را جزو «فرهنگ» ایرانیان دانسته است و افزوده است: «من نزدیک به ۶۰ کشور سفر کرده‌ام، وقتی که به کشوری می‌روم که فرهنگ متفاوتی دارد، برای احترام به آن‌ها لباس سنتی آنجا را به تن می‌کنم. هیچ کس از من نمی‌خواهد که این کار را انجام دهم ولی من تنها به دلیل احترام این کار را می‌کنم»

اما در یکی از عجیب‌ترین موضع گیری‌ها، «مهرداد پهلوان‌زاده» – رییس فدراسیون شطرنج ایران – پای «ضدانقلاب» و «گری کاسپاروف» و یهودی‌ها را به میان کشید. او ضمن اطمینان دهی از اینکه این مسابقات بدون مشکل در ایران برگزار خواهد شد، درباره اعتراضات صورت گرفته به مساله حجاب اجباری برای زنان شطرنج باز خارجی، آن را «جوسازی» دانست و گفت: «در این میان ضدانقلاب‌ها هم به دنبال جوسازی هستند تا مسابقات قهرمانی شطرنج بانوان جهان در کشورمان برگزار نشود، اما موفق نمی‌شوند. درباره اعتراض دو شطرنج‌باز که یکی از آن‌ها عضو تیم ملی امریکاست ردپای کاسپاروف هم دیده می‌شود. چون او با فدراسیون جهانی شطرنج مشکل دارد و اسپانسر تیم بانوان شطرنج امریکا هم است. ضمن اینکه او یهودی است و با کشور ما رابطه خوبی ندارد.» این مواضع آقای پهلوان‌زاده را وبسایت «جوان آنلاین» منعکس کرده است که از وبسایت‌های نزدیک به سپاه پاسداران محسوب می‌شود.

حجاب اجباری؛ یک قانون بد است نه یک فرهنگ غالب این اتفاق و مواضع بالا شایسته تامل و بررسی هستند. حداقل از این رو که می‌تواند پرده از نگاه توجیه گران حجاب اجباری در ایران بردارد. توجیهاتی که می‌باید آن‌ها را به چالش کشید و نشان داد که حجاب اجباری یک تبعیض آشکار است و به هیچ روی توجیه پذیر نیست. البته سخنان افرادی مانند مهرداد پهلوان‌زاده که سعی بر امنیتی جلوه دادن مساله دارند، شایسته پاسخ نیست. اما توجیهات افرادی چون خانم پولگار باید مورد مداقه بیشتری قرار بگیرد. توجیهاتی که از طرف وبسایت‌ها و جریانات امنیتی داخلی نیز مورد استقبال قرار گرفت و به عنوان شاهدی بر «عادی» نشان دادن حجاب اجباری در گزارش‌ها و موضع گیری‌ها ذکر شد.

همانطور که در بالا آمد، خانم پولگار در اظهارنظری عجیب، حجاب اجباری را جزو «فرهنگ» ایرانیان تلقی می‌کند. کم نیستند کسانی که حجاب را جزو فرهنگ زنان ایرانی دانسته و با این بهانه اجباری بودن آن را توجیه می‌کنند. اما این جریانات توضیح نمی‌دهند چگونه حجاب اجباری می‌تواند جزو فرهنگ همه ایرانیان تلقی شود وقتی برای رعایت آن، حکومت مجبور به برقراری گشت ارشاد می‌شود و یا کمپینی مجازی چون «آزادی‌ یواشکی زنان در ایران» با استقبال گسترده هزاران زن ایرانی – صرفا در فیس بوک – رو به رو می‌شود؟ حجاب اجباری چنان در ایران مورد بدفرمانی زنان قرار گرفته است که مفهوم «بدحجابی» از بطن آن متولد شده است. مفهومی که تنها در ایران پس از انقلاب قابل فهم است.

پرسش دیگری که در برابر چنین توجیهی می‌توان فراهم کرد، ذکر تجربیات مشابه است. خانم پولگار که یک مجاری – آمریکایی است و در بوداپست به دنیا آمده است، یک یهودی زاده نیز هست. از ایشان می‌توان پرسید که اگر ما در دوران جنگ جهانی دوم و قبل از آن زندگی می‌کردیم، آیا روا بود قوانین یهودی ستیزانه رژیم هیتلری را به عنوان «فرهنگ» بپذیریم و به آن تن بدهیم؟ تبعیض نژادی علیه سیاهان در آفریقای جنوبی را چطور؟ اگر آن تبعیض و آپارتاید در آفریقای جنوبی علیه سیاهان، جزو فرهنگ آفریقای جنوبی بود، چرا سازمان ملل متحد و کنگره ایالات متحده آمریکا – دقیقا به علت آپارتاید- تصمیم به تحریم علیه دولت آفریقای جنوبی گرفتند؟ آیا حجاب اجباری یک تبعیض گسترده و سیستماتیک نیست؟ اگرچه بسیاری از زنان ایرانی با اختیار خود حجاب بر سر می‌کنند، اما این هم یک واقعیت بدیهی است که بسیاری از زنان ایرانی نیز تمایل یا باوری به حجاب اسلامی ندارند و قانون حجاب اجباری آن‌ها را مجبور به رعایت حجاب اسلامی می‌کند. بهتر است فراموش نکنیم که حجاب اجباری، یک «قانون بد» است، نه یک فرهنگ غالب.

نکته قابل تامل دیگر در مواضع خانم پولگار، دروغگویی اوست. او گفته است که در ایران «هیچ کس» از او نمی‌خواهد که حجاب بر سر بگذارد و او «تن‌ها به دلیل احترام» این کار را می‌کند. این یک دروغ آشکار است. حتی زنان دیپلمات خارجی نیز باید در ورود به ایران حجاب اجباری بر سر کنند چه رسد به ورزشکارانی که از ضریب مصونیت پایین تری نسبت به سیاستمداران و دیپلمات‌های زن برخوردار هستند. به تصریح «محمدحسن قدیری ابیانه» – سفیر سابق جمهوری اسلامی در مکزیک و استرالیا – یکی از شروط دادن ویزا به زنان خارجی، رعایت حجاب است. خصوصا در مورد دیپلمات‌های زن، رعایت حجاب بخشی از پروتکل‌های تشریفاتی آن‌ها در ایران است. روشن است وقتی روی رعایت حجاب از سوی دیپلمات‌های زن خارجی – با وجود حساسیت دیپلماتیک – این همه اصرار وجود دارد، به طریق اولی ورزشکاران زن را راحت‌تر و سهل الوصول تر می‌توان وادار به حجاب کرد. به نظر می رسد مدافعان ایرانی حجاب اجباری، باید اطلاعات بیشتری درباره قوانین داخلی جمهوری اسلامی به خانم پولگار منتقل کنند، تا او با گاف‌های کمتری، حجاب اجباری را توجیه کند!

علیرضا کیانیعلیرضا کیانی فعال سابق دانشجویی است که به دلایل سیاسی در ایران از ادامه تحصیل بازماند و در تیرماه ۱۳۹۰ ایران را ترک کرد. در سال ۱۳۹۱ به «دانشجویان و دانش آموختگان لیبرال ایران» پیوست. او هم اکنون ساکن آمریکا است.

#مسابقاتجهانیشطرنجزنان #نازیپاکیدزه #دیدگاهنو #علیرضاکیانی #حجاباجباری

© 2020 New Vision Research Institute

  • White Facebook Icon