شیخ علی تهرانی و مصافی دوباره با آیت الله خمینی

علی افشاری – مصاحبه شیخ علی تهرانی با ویژه نامه بزرگداشت آیت الله سید محمد هادی میلانی خبر ساز شد. این مصاحبه که به دلیل مصالح امنیتی با نام آیت الله میرزاعلی آقاخراسانی منتشر شده بود ،ابتدا واکنشی برنیانگیخت اما بعد از اینکه از نام وی در برخی از مجامع حوزوی رمزگشایی شد ، ابندا سید حمید روحانی واکنش تندی نشان داد وسپس هر دو جناح حکومت به محکومیت اظهارات شیخ علی تهرانی این فقیه ۹۰ ساله و شوهر خواهر خامنه ای پرداختند. این نخستین بار است که نام تهرانی بعد از بازگشت به ایران و تسلیم خود به نیرو های انتظامی در سال ۱۳۷۴ در سطحی گسترده در عرصه سیاسی ایران مطرح می شود.

وی در دادگاه‌ ویژه‌ روحانیت در سال ۱۳۷۵ به‌ جرائمی چون “همکاری‌ با دشمن‌ در زمان‌ جنگ‌”، “صدور فتوا علیه‌ نیروهای‌ انقلابی”‌، “تحریک‌ ارتش‌ عراق به‌ کشتار مردم‌ ایران” محکوم و محارب‌ تشخیص‌ داده شد. اما ابراز ندامت وی و دخالت و عفو رهبری باعث شد تا از مجازات اعدام گریخته و به تحمل بیست سال حبس محکوم گردد. او بخشی از این دوران را در حصر خانگی گذرانده است و حضور وی در بند ویژه روحانیت زندان اوین نیز عمدتا به دلیل ابراز حساسیت چهره های اصلاح طلب و بویژه عبدالله نوری بعد از بازداشت غلامحسین کرباسچی صورت گرفت. اما تهرانی زمانی که در زندان اوین بود به صراحت از مواضع انتقادی و مخالفت خود با جمهوری اسلامی دفاع کرده و مدعی بود اصلاح طلبان با تاخیری بیش از یک دهه حرف های وی را تکرار می کنند. منتها رفتار شخصی وی در زندان بگونه ای بود که حرف هایش توجهی جدی را در بین زندانیان برنیانگیخت.

شیخ‌علی ‌مراد خانی ‌ارنگه‌ معروف به “تهرانی” پیش از انقلاب از مجتهدان و مدرسانی بود که در مبارزه با حکومت پهلوی و نگاه سیاسی به اسلام و تشکیل حکومت دینی فعال بود. او دروس عالی حوزه را در پیش آیت الله بروجردی، خمینی و میلانی گذراند و از شاگردان مخصوص فلسفه آیت الله خمینی و دوست و هم مباحثه مصطفی خمینی بود. رابطه وی با آیت الله خمینی در پیش از انقلاب در حدی بود که آیت الله مرتضی پسندیده برادر بزرگ تر بنیانگذار جمهوری اسلامی در نامه انتقادی خود برادرش را سرزنش می کند که چرا به اعتراض شیخ علی تهرانی شاگرد بیست ساله خاص و مورد محبت خود گوش نکرده است! او رابطه نزدیکی با آیت الله میلانی در حوزه علمیه مشهد نیز داشت. شیخ علی تهرانی به لحاظ مرتبه روحانی و شناخت فقهی در موقعیت به مراتب بالاتری از بسیاری از مسئولان ارشد روحانی جمهوری اسلامی قرار داشته و همچنین صاحب تالیفات متعددی بخصوص در حوزه نظام سازی از اسلام است.

شیخ علی تهرانی گرایش سوسیالیستی را با فقه شیعه امامیه تلفیق کرده بود و نظراتی در حوزه اقتصاد اسلامی طرح کرده است. با علی شریعتی رابطه نزدیک و خوبی داشت و ماه های پایانی آخر عمر حکومت پهلوی را در تبعید در شهر های سیرجان و سقز گذراند. بعد از انقلاب فعالیت های سیاسی تهرانی به مراحل مختلفی تقسیم می شود. ابتدا وی در جمع خودی های نظام و آیت الله خمینی بود. حکم ریاست دادگاه انقلاب مشهد و مدت کوتاهی هم اهواز را دریافت کرد. اگرچه بعد ها مدعی شد در مورد پرونده آتش سوزی سینما رکس آبادان به آیت الله خمینی اطلاع داده است که نتیجه تحقیقات وی نشان دهنده تبرئه حکومت پهلوی و نهاد های اطلاعاتی و انتظامی آن بوده و روشن می سازد برخی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم دستور آتش سوزی را داده اند! او در فهرست حزب جمهوری اسلامی در انتخابات خبرگان در استان خراسان قرار داشت و به مجلس خبرگان قانون اساسی راه یافت. در آن دوران منتقد شدید دولت موقت و شورای انقلاب بود.

در مجلس خبرگان نیز مدافع حاکمیت احکام شرع در قانون اساسی و تشکیل نهاد ولایت فقیه بود. مهندس عزت الله سحابی روایت می کرد که بد ترین برخورد با وی در مجلس خبرگان بعد از سخنرانی در مخالفت با نظریه ولایت فقیه در میتینگ خزانه تهران از سوی تهرانی صورت گرفت.وی از تسخیر سفارت آمریکا دفاع کرد و تا آنجا مورد توجه دانشجویان تسخیر کننده بود که در داخل سفارت برای آنها کلاس عقیدتی برگزار می کرد. همچنین خواهان برخورد شدید با مهندس عباس امیر انتظام گشته و در عین حال نسبت به عدم برخورد مشابه با افراد دیگری که در اسناد سفارت آمریکا مذاکرات آنها ثبت شده بود از جمله آیت الله بهشتی اعتراض کرد.

اما شیخ علی تهرانی از اواخر ۱۳۵۸ و همزمان با انتخابات اولین دوره ریاست جمهوری و مجلس با حزب جمهوری اسلامی و جریان خط امام زاویه پیدا کرد. نقطه عزیمت وی موضع گیری علیه رهبران حزب جمهوری اسلامی در دی ماه ۱۳۵۸ بود. او در نامه ای به آیت الله خمینی علیه سید محمد حسینی بهشتی، علی خامنه ای و اکبر هاشمی رفسنجانی افشاگری کرده و نسبت به سپردن منصب امامت جمعه تهران به خامنه ای اعتراض کرد. او انتخاب خامنه ای را که از دید وی نه “معلومات در خوری” داشت ونه “تقوایی مستحکم “باعث دلخوری و ناامیدی فضلای تهران نامید. اقدام مهم دیگر وی موضع گیری علیه جلال الدین فارسی کاندیدای حزب جمهوری اسلامی و نگارش نامه خطاب به آیت الله خمینی در خصوص ایرانی الاصل نبودن فارسی بود. این کار وی ضربه اساسی به حزب جمهوری اسلامی در انتخابات ریاست جمهوری زده و نقش مهمی در پیروزی ابوالحسن بنی صدر ایفا کرد. سپس او در نزدیکی با حجت الاسلام حسن لاهوتی و آیت الله پسندیده و استاد محمد تقی شریعتی رویکرد انتقادی به آیت الله خمینی و حاکمیت و دفاع از بنی صدر را آغاز کرد.

وی با انقلاب فرهنگی در دانشگاه ها و بسته شدن فضای سیاسی مخالفت کرد. همچنین به سازمان مجاهدین خلق نزدیک شده و از حقوق آنها دفاع کرد، در حالی که در گذشته نظرات آنها را مغایر با موازین اصیل اسلامی ارزیابی کرده بود. البته وی هیچگاه عضو سازمان مجاهدین خلق نشد. تهرانی در تغییر موضعی دیگر نسبت به دادگاه مهندس عباس امیر انتظام و مغایرت آن با قانون اعتراض کرد. گسترش مخالفت های وی با سیاست های حاکم و آیت الله خمینی منجر به درگیری با حزب الله و جریان خط امام در استان خراسان و بخصوص رویارویی شدید با عباس واعظ طبسی و عبدالکریم هاشمی نژاد شد. در نهایت با خروج ابولحسن بنی صدر، شیخ علی تهرانی ابتدا در قوه قضائیه به عدم صلاحیت برای کسب مناصب حکومتی محکوم شده وسپس مدتی نیز به دلیل حمایت از سازمان مجاهدین خلق بازداشت شد و چند ماهی در زندان بود.

شیخ علی تهرانی در سال ۱۳۶۳ به طریقی توانست از حصر خانگی گریخته و به عراق برود. او سال ها تحت حمایت حکومت صدام حسین به فعالیت علیه جمهوری اسلامی از طریق ابراز نظرات در رادیو عراق پرداخت. این دوره که بخش سیاه فعالیت های تهرانی را تشکیل می دهد ، باعث شد تا وی به دلیل همکاری با کشور متخاصم و تضعیف روحیه رزمندگان ایرانی در جبهه های جنگ مرتکب خیانت علیه کشور و ملت و اقدام علیه منافع ملی گردد. این خطای بزرگ او باعث شد تا اعتبارش را در فضا های مذهبی و سیاسی ایران از دست بدهد. همچنین سابقه تغییر زیاد مواضع و دیدگاه های وی در حوزه علمیه نیز باعث شد تا از او چهره یک فرد نامتعادل در ذهنیت افکار عمومی ترسیم شود. اما مستقل از شیوه و روش نادرستی که برای مبارزه انتخاب کرده بود، بخش هایی از سخنان و انتقادات وی به حکومت درست وموجه بود.

اکنون تهرانی بعد از مدت ها سکوت و حاشیه نشینی دوباره در مسیر بازگشت به عرصه سیاسی قرار گرفته است. چندی پیش در مراسم تدفین و ترجیم برادر دکتر محمد ملکی اولین رئیس دانشگاه تهران بعد از انقلاب در انظار عمومی ظاهر شد. تشدید بحران مشروعیت نظام و همچنین شدت یافتن افول وجه کاریزماتیک آیت الله خمینی و تعمیق شکاف های نسلی می تواند پتانسیلی برای شنیدن نظرات انتقادی شیخ علی تهرانی و روایت متفاوت او از چگونگی انقلاب و منازعات سالیان اولیه حیات جمهوری اسلامی فراهم سازد. اما سوابق او مانع از این می شود که جایگاه خاصی در عرصه سیاسی کسب کند.

#شیخعلیتهرانی #خامنهای #دیدگاهنو #خامنهای #علیافشاری #محمدهادیمیلانی

© 2020 New Vision Research Institute

  • White Facebook Icon