فشار از پایین برای چانه زنی در بالا

چند سال قبل سعید حجاریان ، تئوری ” فشار از پایین، چانه زنی از بالا” را مطرح کرد. در آن زمان بسیاری از ساده لوحان از جمله نگارنده این‌سطور، تصور کردند این تئوری، یک راه حل برای به کرسی نشاندن خواسته ” مردم‌پایین‌نشین ” است. فرض ساده لوحانه این بود که مردم‌ با تحرکات اجتماعی، اعم از رای دادن یا اعتراضات مدنی ، خواسته های خود را مطرح کنند و اصلاح طلبانی که همنشین ” بالانشینان حکومتی” هستند چانه زنی با نهادهای قدرت را در خدمت تحقق اهداف مردم‌قرار دهند. همین باور، بارها مردم را به پای صندوق های رای برد تا “نخبگان چانه زن ” را به نهادهای انتخابی بفرستند و از طریق آنان خواسته های خود را پیگیری کنند. خوشنامی “اصلاح طلبان‌ِ بالا نشین ” و خوش خیالی ” باورمندان به ایشان ، دو دهه به فرصت طلبانی که به دروغ ، خود را اصلاح طلب می نامیدند فرصت داد که ” سهم‌ خود را از سفره انقلاب دریافت کنند . متاسفانه تجربه بیست ساله هفتاد و شش تا نود و شش نشان‌داده در اغلب موارد ، گروهی که توقع می رفت فشار از پایین را به ابزاری برای چانه زنی در بالا تبدیل و از آن برای استیفای حقوق موکلین خود استفاده نماید قبل از هر چیز برای حفظ سهم خویش، از تمام توانمندی ها بهره می گیرند تا ” سفره ” پابر جا بماند.‌

در تلگرام بخوانید

این در حالی است که در سالهای اولیه از این بیست سال، راس حاکمیت به دلیل عدم‌شناخت دقیق نسبت به چانه زنندگان اصلاح طلب ، تا حدودی محتاطانه رفتار می کرد. خامنه ای و عوامل او ، در آن‌سال ها باور کرده بودند اصلاح طلبان با تکیه بر قدرت رای دهندگان ، وظیفه خود به عنوان وکلای ملت – در دولت و مجلس- را به خوبی انجام می دهند. تن دادن علی خامنه ای به صدور بیانیه وزارت اطلاعات و پذیرفتن مسئولیت قتل های زنجیره ای، نخستین عقب نشینی آشکار رهبر و عوامل او برای مصون‌ماندن از تلفیق ” فشار از پایین ، چانه زنی در بالا” بود. وحشت خامنه ای از قدرت ناشی از این‌تلفیق در حدی بود که رسیدگی به پرونده قتل های زنجیره ای را به صورت کامل به هیئتی محول کرد که زیر نظر خاتمی تشکیل شده بود . این‌سخن را دو بار مستقیما از مهدی کروبی شنیدم‌که ” هیئت منتخب خاتمی ، در اوایل کار آنقدر قدرت داشت که حتی اگر حکم‌به اعدام‌علی فلاحیان می داد خامنه ای مخالفتی نمی کرد”. اما نتیجه چه شد؟ برخی ارتباطات بیست ساله میان‌ امنیتی های دو جناح ، موضوع را لوث کرد تا جایی که نه تنها عوامل قتل های زنجیره ای – مجری و آمر – از مجازات مصون ماندند بلکه آنان با تدارک جنایت کوی دانشگاه ، رسما بازگشت به دوران بی اعتنایی به ” فشارها از پایین ” را اعلام کردند. تشکیل مجلس ششم‌، دومین نماد و نمود فشار مردم و انتخاب وکلایی برای چانه زنی از بالا بود.

مهدی کروبی را می توان یکی از سیاستمداران‌استثنابی جمهوری اسلامی دانست که هم‌، زمان‌چانه زنی را می داند هم‌ از قدرت ایجاد فشار از پایین برخوردار است. در ابتدای تشکیل مجلس ششم، به صورت لحظه ای در جریان تحولات مربوط به قانون مطبوعات و ” حکم‌حکومتی ” بودم. در آن زمان ، توصیه من به کروبی، ترک‌جلسه مجلس در هنگام‌ابلاغ حکم حکومتی بودم. اما شیخ ، رای دیگری داشت. می گفت : ” فشارها کار خود را کرده . اکنون وقت چانه زنی است . ” او معتقد بود در ماه اول استقرار مجلس، نمی توان به صورت علنی در برابر شخص رهبر ایستاد. شیخ به درستی می گفت: ” اکثر اینها که در مجلس هستند قهرمان تریبونی هستند نه مرد جنگی . من فقط روی توان خودم حساب می کنم”. خلاصه کلام‌، کروبی به خیال خود ، تن به حکم‌ حکومتی داد تا امتیازی از رهبر بگیرد . پس از آن ، شیخ بارها در برابر زیاده خواهی های رهبر که در عملکرد نهادهایی همچون شورای نگهبان‌، قوه قضائیه و سپاه ، جلوه گر بود ایستاد. از افشاگری در مورد خوراندن داروی نظافت به سعید امامی تا رسوا کردن اسکله های غیر مجاز، از پس زدن‌قوه قضائیه در ماجرای بازداشت لقمانیان تا خودداری از پذیرش رای مجمع تشخیص مصلحت برای افزایش چند برابری بودجه شورای نگهبان و…..۰ اما اغلب همکاران ظاهری ، نه تنها با شیخ همراهی واقعی نداشتند که گاه به تمسخر و تحقیر او نیز می پرداختند تا نشان دهند هدف ایشان ، داشتن سهم‌از سفره انقلاب است ؛ چه با فریفتن مردم و ایجاد فشار از پایین ، چه با حقارت بارترین چانه زنی های پشت پرده مانند ” جلب نظر موافق رهبر برای تایید صلاحیت دکتر معین در انتخابات ریاست جمهوری سال هشتاد وچهار”.

آنچه در بالا آمد به معنی مبرا دانستن‌کروبی از اشتباهات تاکتیکی یا نفی اتخاذ راهبردهای اشتباه توسط او نیست بلکه بحث بر سر فرصت هایی است که شجاعت شیخ در اختیار اصلاح طلبان گذاشت ؛ فرصت هایی که هم موجب مطالبه و فشار در سطح جامعه بود هم سوژه های خوبی برای چانه زنی های حکومتی. اما ظاهرا در تنور هیچیک از آن‌سوژه ها ، نانی برای اصلاح طلبان حکومتی آماده نمی شد. در واقع آنان به جای تلفیق ” فشار از پایین” با چانه زنی برای استیفای حقوق مردم ، تنها به فشارهای اجتماعی علاقمند هستند که هیچگونه نگرانی در راس حاکمیت ایجاد نکند و سفره انقلاب را بر هم نزند. همه اینها را گفتم‌تا بگویم‌ مواجهه اصلاح طلبان حکومتی با تحرکات روزهای اخیر و تظاهرات ضد حکومتی در شهرهای مختلف، موضوع عجیبی نیست. گروههایی از مردم‌با گرایش های مختلف سیاسی ، از رفتار مدیران کشور به‌ ستوه آمده و خیابان ها را به محلی برای بیان‌اعتراضات خود تبدیل کر ده اند . در این وضعیت، اهداف و نگرانی های مشترک ، که اصلاح طلبان را به راس،حاکمیت نزدیک می کند بسیار بیشتر از مواضعی است که می تواند اصلاح طلبان را با ِتظاهر کنندگان‌در یک‌جبهه قرار دهد. اینچنین است که چهره های سرشناس جناح اصلاح طلب ، با خودخواهی تمام ، تظاهرات بی سابقه اخیر را به توطئه جناح مخالف دولت نسبت می دهند. در واقع این‌ بار در روندی معکوس، مایلند با مشکوک جلوه دادن تظاهرات مردمی و بایکوت خبری آن‌، از این موضوع سوژه ای برای تقرب به راس حاکمیت و تضمین لقمه ای ناچیز از سفره انقلاب برای خود خلق کنند. البته این نوع برخورد با مطالبات مردم‌، بحث جدیدی در میان‌اصلاح طلبان حکومتی نیست. برای اکثر افراد و احزاب وابسته به جبهه اصلاحات، مردم و خواسته آنان‌، اهرم‌فشار برای چانه زنی و اخذ امتیازات شخصی یا جناحی است نه تامین مطالبات عمومی.

به سهم خود خوشحالم که همت بلند مردم‌ و انجام تظاهرات ضد حکومتی در شهرها‌ی،گوناگون ، اولا لرزه بر ارکان حکومت انداخت. وحشت حکومت پر مدعا از یک‌کانال تلگرامی ، ضعف مزمن حاکمیت و وحشت آن از خبر رسانی ها را نشان داد. دوما شرکای بی هویت حکومت در جناح موسوم به اصلاح طلبان را وادار ساخت بیش از پیش دست خود را برای مردم رو کنند. امیدوارم‌سعید حجاریان هم شجاعانه ،مقصود خود از‌تئوری” فشار از پابین – چانه زنی از بالا را بیان‌نماید. آیا او هم‌معتقد بوده و هست که ” مردم‌موظفند با به خطرانداختن‌جان خود، فشار از پایین، ایجاد کنند تا سران‌جبهه اصلاحات بتوانند در چانه زنی های حکومتی، ، سهم بیشتری از سفره انقلاب ، تصاحب نمایند”؟ به گمانم قبل از اعلام پاسخ حجاربان نیز بسیاری از مردم حساب خود را از دوجناح حکومتی جدا کرده و تلاش خواهند کرد حق غصب شده خویش را استیفا نمایند؛ اگر چه ممکن‌است باز هم‌در مقاطعی ، کاندیداهای یک‌جناح را بر دیگری،ترجیح بدهند.

در تلگرام بخوانید

#اصلاحطلبان #اعتراضاتسراسری #خاتمی #مجتبیواحدی

© 2020 New Vision Research Institute

  • White Facebook Icon