مادری، سیاسی است


الهه ایمانیان

پژوهشگر مسائل زنان

مهم‌ترین نقشی که جامعه برای زنان در نظر گرفته «مادری» است. تبلیغات رسمی و عرف اجتماعی، زنانگی یک زن، رشدیافتگی او، تجلی و شکوفایی زنان را به مادرانگی آنان ارجاع می‌دهد. به‌گونه‌ای که با مادر شدن، ابعاد وجودی و انسانی زنان به اوج خودشکوفایی می‌رسد. این تبلیغات نقش‌های اجتماعی دیگری برای زنان، خارج از خانه قائل نیستند و زنانگی را در مادری خلاصه می‌کنند. اما تصور عمومی از مادرانگی در سالهای اخیر در حال تغییر است. این تغییرات نه تنها به حضور زنان و مادران در اجتماع و افزایش مادران تحصیل کرده در مراکز آموزش عالی و در عرصه‌های مختلف اشتغال مربوط می شود، بلکه حضور فعال مادران در عرصه کنشگری سیاسی و اجتماعی را هم شامل می‌شود.

مادری و مادرانگی که سالها حامل معانی چون محافظه‌کاری، خطر نکردن، ابقا در حاشیه فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی بوده‌است، امروزه در حال تغییر است. در سال های اخیر مادران بیش از گذشته بر تعاریف کلیشه‌ای از مفهوم مادری خط بطلان می‌کشند. این روزها مادران زیادی هستند که شجاعانه خطر می‌کنند، محافظه‌کار نیستند و برای ایجاد تغییر، در صدر فعالیت‌های اجتماعی قرار دارند. در شبکه‌های مختلف اجتماعی شاهد حضور فعال مادرانی هستیم که بلاگ‌ها و صفحاتشان منعکس‌ کننده فعالیت‌های اجتماعی و مدنی است. مادرانِ پرمخاطبی که راجع به غذای کودک و برندهای لباس کودکان نمی‌نویسند، بلکه در مورد مسائل و مشکلات اجتماعی، سیاست گذاری‌های دولتی و قضایی، فساد دولتی، اقتصادی و سیاسی می نویسند.

ما شاهد مادرانی هستیم که حرفه و تخصصشان در حوزه های دیگری بوده است اما به خاطر مشکلاتی که برای فرزندانشان به وجود آمده است، سکوت نکردند و پا به عرصه فعالیت‌های مدنی و کنشگری سیاسی گذاشته اند.

«جنبش مادران» ویژگی‌های منحصر به فردی دارد؛ رهبر مشخص و از پیش تعیین شده‌ای ندارد و متشکل از گروهی از افراد برابر است که در کنار یکدیگر به کنش می‌پردازند. آنان صدای مادران و فرزندان را توامان فریاد می‌زنند. هیچ سازمان، حزب و گروه سیاسی و اجتماعی تعیین کننده خواسته‌ها و نحوه کنشگری آنان نیست. در واقع از ویژگی‌های مهم جنبش مادران فراگیر بودن کنش و خواسته‌های آنها است. خواسته‌های آنها معطوف به طیف سیاسی خاصی نمی شود؛ جنبش آنان خواستار آزادی زندانیان بی‌گناه فارغ از هر طیف سیاسی، برگزاری دادگاه‌های عادلانه، محکومیتِ قاتلان فرزندانشان، الغای حکم اعدام، عدالتخواهی و برابری طلبی برای همگان فارغ ازهر اندیشه سیاسی است. جنبشی که از نظر سطح خواسته‌ها به بلوغ رسیده است و به همین دلیل جنبش مادران یکی از جنبش‌های پیچیده است، جنبشی که تغییرات مهم و اساسی را در بخش‌های مختلفی از اجتماع تعقیب می کند.

برای مثال مادران پارک لاله (مادران عزادار) که گروهی مستقل متشکل از تلاش‌گَران عرصه دادخواهی و فعالان اجتماعی است، از تیرماه ۱۳۸۸ با فراخوان تعدادی از زنانِ دادخواه در اعتراض به کشته، مجروح و زندانی شدن فرزندانشان، در پارک لاله تهران شکل گرفت. آنها خود را اینگونه معرفی می‌کنند: «مادران پارک لاله، مادران تمامی زندانیان سیاسی، عقیدتی، فعالان مدنی و زندانیان گمنامی هستند که در زندان های کهریزک، اوین، رجایی شهر و … کشته شدند، شکنجه گشتند، مورد تجاوز قرار گرفتند و یا در دادگاه های نمایشی محاکمه و به احکام سنگین محکوم شدند… مادران پارک لاله، مادران تمامی جوانان این سرزمین هستند که توسط نیروهای امنیتی بازداشت و سپس مفقود شدند…، مادران پارک لاله، مادران تمامی مجروحان حوادث یکسال اخیر می باشند که با معلولیت زندگی مشقت باری را پیش روی دارند. مادران پارک لاله، اعدام را یک قتل سازمان یافته می دانند و مخالف هرگونه قتلی با هر شکل و هر نامی از جمله سنگسار و قصاص می باشند و خواهان لغو قانون مجازات اعدام هستند. مادران پارک لاله، که خود قربانی خشونت و تبعیض علیه زنان بوده و هستند از تمامی فعالیت های مخالف خشونت و برابری خواهانه حمایت می کنند و بر همه زنان و مردان آزاده درود می فرستند.»

مادران زیادی با یکدیگر هم قدم شد‌ه‌اند تا برای فرزندان آینده تغییرهای بزرگی را رقم بزنند. جنبش مادران، به نهادینه سازی نقش‌های اجتماعی مادران، رهایی مادران و مادرانگی از چنگال تعاریف تک بعدی، مشارکت زنان و مادران در جامعه مدنی و پروسه تغییر و عدالت خواهی کمک بزرگی می‌کند. جنبش زنان، جنبش وسیع و برابری خواهانه‌ای است که هدف اصلی‌اش ترویج برابری، نابودی کلیشه‌های جنسیتی و مبارزه با تبعیض‌های جنسیتی و مبارزه با موانع حضور فعال زنان در عرصه‌های مختلف اجتماعی است. بنابراین جنبش مادران، با دو گفتمان دادخواهی و برابری طلبی همپوشانی‌های بسیار زیادی با جنبش زنان دارد. جنبش مادران به افزایش مشارکت سیاسی زنان هم کمک بزرگی می‌کند، مادرانی که نشان می‌دهند نقش مادری آنها نه تنها هیچ تناقضی با فعالیت‌های سیاسی و مدنی آنها ندارد، بلکه درک و لمس قوانین تبعیض آمیز و شرایط ناعادلانه در تجربه‌های زیسته شان، آنان را به اندازه کافی دارای شایستگی‌های لازم برای مشارکت‌ سیاسی می‌کند. مادرانی که نه تنها برای دادخواهی برای فرزندان خود ایستاده اند بلکه دغدغه دیگر فرزندان وطن را نیز دارند. نقش مهم این مادران را در نهادسازی، تقویت گفتمان مقاومت و ایستادگی و تقویت جامعه مدنی زنان نباید نادیده گرفت، مادرانی که تاریخ جدیدی از کنشگری، عدالت‌طلبی، برابری خواهی و از همه مهمتر «مادرانگی» را رقم می‌زنند، مادرانی که سکوت نمی‌کنند، مقاومت می‌کنند و عرصه اجتماع را از آن خود می‌کنند.

الهه ایمانیان فارغ التحصیل جامعه‌شناسی از دانشگاه تهران و فوق لیسانس مطالعات زنان و جنسیت از دانشگاه ایالتی نیویورک است الهه ایمانیان، اکتیویست و فعال حقوق زنان در ایران است و در حال حاضر به عنوان پژوهشگر مسائل زنان با دانشگاه جورج واشنگتن همکاری میکند.

#مادرانعزادار #دیدگاهنو #جنبشمادران #الههایمانیان #مادربودن #مادرانپارکلاله #زنان

© 2020 New Vision Research Institute

  • White Facebook Icon