مخالفت با نوروز از مطهری تا شاملو




فریبا داوودی مهاجر – «تعطبلات نوروزی باعث ضربه زدن به کشور می شود» این گفته آیت الله مکارم شیرازی درآستانه عید نوروز و قبل از شروع سال جدید است که در چهارشنبه ۲۶ اسفند ماه در درس خارج فقه تعطیلات نوروزی را به زیان کشور و حوزه علمیه قم اعلام کرد. در روز هایی که مردم با شور و نشاط آماده سال نو می شدند و تا آیین نیاکان خود را گرامی دارند.

مکارم شیرازی تنها مرجع تقلیدی نیست که به نوروز و سنت های ایرانی حمله می کند، جعفر سبحانی نیز درادعایی خنده دارتعطیلات نوروز را  باعث “از کارافتادن چرخه اجتماع” دانسته و اعطای مرخصی به کارمندان را موجب عقب افتادن کشور بیان می کند . این مراجع منبر می روند و به جای محکوم کردن دزدی های کلان دولتی و  زمین خواری از ما بهتران و دیگر رانت های سیاسی و اقتصادی  تعطیلات نوروزی را خطری بزرگ برای کشور بیان می کنند و تلاش می کنند با زدن نعل وارونه مردم را از آیین و سنت هایی که همبستگی و انسجام اجتماعی ایجاد می کنند دور کنند . آنها و همفکران آنها از هویت ایرانی و هر آنچه غیر از اسلام سیاسی است در هراس هستند و آن را خطری برای دین حکومتی که آغشته به قدرت و زور و تزویر و فساد شده می دانند .

جعفر سبحانی در پایان آخرین جلسه درس فقه و اصول  در حوزه علمیه در انتقاد از تعطیلی بعضی مدارس حوزه علمیه به مناسبت عید نوروز می گوید :  “ انگار برخی نمی دانند در کدام مملکت زندگی می کنند. اگر بخواهیم به هر بهانه ای تعطیل کنیم به جایی نمی رسیم “

همچنین آیت الله خامنه ای در روز اول بهار ۱۳۷۷ در مسافرتی که به شهر مشهد داشت می گوید :  “جشن‌هایى مانند جشن «نوروز» و یا جشن «مهرگان» یا جشن‌هاى دیگرى نظیر «خردادگان» و «مردادگان» و جشن‌هاى گوناگونى که قبل از اسلام رواج داشته است  در خدمت  حکومت‌هاى استبدادى و سلطنت‌هاى پوسیده دوران جاهلیت ایران بوده و دین اسلام مراسم خرافه از روی آتش پریدن را تایید نمی کند ”

بعدها خامنه ای در پاسخ استفتائی در مورد جایگاه چهارشنبه سوری می گوید : چهارشنبه سوری علاوه بر آنکه هیچ مبنای شرعی ندارد  ضرر و فساد زیادی دارد که مناسب است از آنها اجتناب شود همچنان که آیت الله مکارم شیرازی با خرافه خواندن این آیین می گوید این سنت خرافی را نباید احیا کنیم.

آیت تاالله مطهری نیز می گوید : “بزرگان دینی در طول تاریخ تلاش کردند که مردم مسلمان را نسبت به خرافی بودن برخی از اعمال نوروز آگاه کنند و  عمده خرافات در خصوص روز سیزدهم فروردین است. مردم عوام آن روز را نحس می دانند و برای اینکه از نحسی این روز رها شوند روز سیزده از خانه به بیابان و سبزه زار پناهنده می شوند. در کنار این خرافه چند خرافه دیگر نیز پدید آمده که ظاهرا ناشی از همین نحس دانستن این روز است. مانند سبز کردن سبزه قبل از عید و گذاشتن آن سر سفره هفت سین و در آخر دور ریختن آن در روز سیزدهم. البته یک خرافه دیگر در مراسمات قبل از عید به نام چهارشنبه سوری هست که برای آن نیز نمی توان توجیه عقلایی یافت.”

از آن سو محمد صالحی نیا مسئول روابط عمومی اوقاف و امور خیریه خراسان شمالی در آستانه نوروز سال جاری گفته است: “امسال توسط هیات امنا و خادمین امامزادگان، سفره هفت سین فاطمی برگرفته از القاب حضرت زهرا (س) شامل، سلیمه، سیده النساء، سرالله، سرالعظمه، سعیده، ساجده و سماویه پهن خواهد شد.”

مخالفت با نوروز در تفکر طالبانی هم قابل رد یابی است ، چنانکه رژیم طالبان پس از سلطه بر افغانستان، نوروز را خلاف اسلام دانست و عید گرفتن آن را حرام کرد. واقعیت این است که از فردای انقلاب اسلامی در ایران ،حاکمان جمهوری اسلامی آیین های ملی و کهن ایرانی را با هویت رسمی و اسلام حکومتی در تعارض می دیدند و با انواع و اقسام روش ها سعی در کمرنگ کردن مراسمی داشتند که مردم ایران پشت در پشت آن را به عنوان یک آیین فلسفی پذیرفته بودند و هر ساله آن را گرامی می داشتند . آیینی که جنس انسجام و همگرایی اش با جنس حاکمانی که از دین به عنوان ابزاری برای اعمال قدرت استفاده می کردند تفاوت داشت . آیین هایی که مانند بخشی از پیکره مردم ایران به شمار می رفت و در طول سالیان و فراز و نشیب های فراوان همچنان پر رنگ و اثر گذار با کارکردهای ویژه ای که دارد باقی مانده است .

اما داستان مخالفت با نوروز و جشن های آیینی ایرانی به روحانیت اختصاص ندارد . اولین بار که نظر شاملو را درباره نوروز خواندم فکر کردم هجویات جمهوری اسلامی برای تخریب این شاعر است ولی پس از چندی اطمینان پیدا کردم که وی نیز شاید به دلیل تعلقات ایدیولوژیک چپ گرایانه چنین نظری درباره نوروز و بعضی شخصیت های اسطوره ای تاریخ ایران داشته است .وی یک سال پیش از انقلاب در جشن دانشجویان ایرانی عضو کنفدراسیون سخنرانی کرده و نوروز را کمدی و بی مایه می خواند و به جوانان هشدار می دهد که چشم و گوش خود را باز کنند و گول شیادان تاریخ نویسی مثل فردوسی‌ را نخورند. هچنین شاملو درسال ۱۹۹۰ سفری به شهربرکلی واقع در ایالت کالیفرنیا می کند و در دانشگاه برکلی می گوید  : “فردوسی یک حرامزاده بوده وخوانندگانی چون شجریان عرعرمی کنند. وی نوروز را شروع فاجعه ای می داند که مطلقا جشن گرفتن نداردو بایستی روز عزای ملی اعلام شود “.

میراث معنوی

اما نوروز با همه مخالفت های ایدیولوژیک اسلامی و چپ گرایانه همچنان باقی ماند چرا که یک میراث معنوی است . یک میراث فرهنگی که حوزه تمدنی وسیعی را در بر می گیرد و روز به روز احترام و محبوبیت بیشتری پیدا می کند . یک گنجینه و سرمایه ارزش مند که می تواند ملت های این حوزه تمدنی را به یکدیگر نزدیک سازد و روحیه هم گرایی میان ملت های این حوزه را به وجود دارد . نوروز یک بستر مشترک برای نگاه های مشترکی است . اندیشه ای است که کسی نمی تواند آن را تحریم کند .

استاد “اسلام الدین فیضعلی” دانشمند اهل  تاجیکستان نیز به بررسی ماهیت ماندگاری نوروز و سنت‌های آن پرداخته است و می گوید: ملت‌های ریشه دار تاریخی قطع نظر از پیشرفت‌های مختلف در عرصه‌های علمی، اقتصادی، صنعتی و فنآوری به آن عده از سنت‌ها و آیین‌های باستانی خود که دارای ماهیت و ارزش هستند، همواره توجه دارند. وی معتقد است با اینکه  سرزمین‌ های ما همواره مورد تهاجم و تجاوز قرار داشتند اما نوروز باز هم به هر شکلی خود را حفظ کرد که حتی نظام کمونیستی شوروی نیز نتوانست آن را به طور کامل از ذهن و خاطره مردم بیرون کند . اصل هم در ماهیت نوروز است که توانسته از لابلای تحولات تاریخی این جشن را عبور دهد و نقش و اهمیت آن را برای مردم حفظ کند. نوروز و سنت‌های نوروزی با اخلاق بشر عجین شده وبه همین دلیل پایداری خود را تضمین می‌کنند .

علت مخالفت با نوروز روشن است . در نوروز شیوه ای از ایجاد همبستگی و انسجام نهفته که با نسخه هایی که ایدیولوژی های مختلف برای ایرانیان می پیچند در تعارض است . فرقی نمی کند که نام آن ایدیولوژی ها چه باشد . تفکراتی  که عده ای را خودی و دیگران را غیر خودی می دانند و از هر گونه انسجام مردم برای انتخاب سبک زندگی و تکثر آرا در هراس هستند . آنهایی که کلیشه می سازند و می خواهند همه در همان کلیشه فکر و زندگی کنند و بقیه در ذهن آنها دیگری تلقی می شوند . دیگرانی که باید به بهانه های مختلف حذف شوند .

مخالفان نوروز و آیین هایی که در میان مردم رواج دارد آرام و بی صدا در جنگ فرهنگی با مردم قرار دارند . آنها مهاجمان فرهنگی هستند که با هر گونه مراسم و جشن هایی که مردم رو گرد هم می آورد مخالفت کرده و آن را تکفیر می کنند.

در این میان و با وجود سال های طولانی مخالفت برنامه ریزی شده هنوز مردم ایران نوروز را گرامی می دارند . چهارشنبه سوری برگزار می کنند و برای شادی دستجمعی به دشت و طبیعت می روند . ۱۳ روز دید و بازدید رفته ، عیدی می دهند و عیدی می گیرند و هفت سین پهن می کنند و یک دل می شوند.  تحریم آیین های کهن هدفمند به وسیله حاکمان اسلامی نه تنها به نتیجه نرسیده بلکه برگزاری آن به شکلی از مخالفت مدنی با مهاجمین  فرهنگی تبدیل شده که تمدن ایران زمین را با وجود ملیت های مختلف نشانه رفته و از هیچ تلاشی برای تکه پاره کردن مردم دریغ نمی کنند.

به کانال تلگرامدیدگاه نو بپیوندید

فریبا داوودی مهاجرفریبا داوودی مهاجر فعال حقوق زنان و روزنامه‌نگار ایرانی است. او سردبیر انجمن روزنامه نگاران جوان، عضو مرکزی کمیته سازمان مدافعان آزادی مطبوعات ایران، همچنین عضو شورای عالی سازمان دانش‌آموختگان ایران اسلامی (ادوار دفتر تحکیم وحدت) بوده است

#مطهری #فریباداوودیمهاجر #مکارمشیرازی #شاملو #دیدگاهنو #خامنهای #نوروز

© 2020 New Vision Research Institute

  • White Facebook Icon