© 2020 New Vision Research Institute

  • White Facebook Icon

    هواپیمایی ماهان در خدمت بشار اسد

    ارمین روزن – این روز‌ها پرواز به دمشق کار دشواری است. حتی اگر مداخلهٔ نظامی روسیه به رژیم اسد کمک کند تا بعد از ماه‌ها درگیری داخلی، کمبود نیروی انسانی و از دست دادن قلمرو، اندکی نفس راحت بکشد، باز هم دولت سوریه از نظر سیاسی یکی از منزوی‌ترین دولت‌ها در جهان است. «هواپیمایی سوریه» (Syrian Airlines) که حامل پرچم این کشور است تحت تحریم‌های اتحادیه اروپا قرار دارد و از پرواز به اکثر مقاصد اروپایی منع شده است. رئیس «اجنحه الشام» (Cham Wings) یکی از دو هواپیمایی مستقل سوریه نیز تحت تحریم آمریکا قرار دارد. «فلای داماس» (FlyDamas) که تنها هواپیمایی مسافربری سوریه است در ماه آوریل آغاز به کار کرد اما وبسایت آن هنوز در حال طراحی است.

    با این حال همین پروازهای هوایی محدود امکان دسترسی به دنیای خارج را برای مردم سوریه در مناطق تحت کنترل رژیم فراهم می‌کند و به دولت اسد اجازه می‌دهد تا در بهبوههٔ فروپاشی خشونت آمیز کشور کمی وضعیت عادی به خود بگیرد. همچنین این امر به اسد و حامیان بین الملی او اجازه می‌دهد تا تحت چنین پوششی رژیم را از طریق هوایی تغذیه کنند. خصوصاً به کمک یکی از هواپیمایی‌های تجاری ایران که به چند کشور در اتحادیه اروپا نیز پرواز دارد.

    آنگونه که امانوئل اوتولونگی از بنیاد دفاع از دموکراسی در مصاحبه با مجله «بیزنس اینسایدر» توضیح می‌دهد، هواپیمایی ایرانی ماهان تعدادی پرواز بین شهرهای ایران و سوریه انجام داده است. این پرواز‌ها طبق یک برنامه مشخص انجام نمی‌شوند و گاهی مقصد واقعی آن‌ها (و یا هیچ مقصدی) اعلام نمی‌شود. در مورد این پرواز هشتم اکتبر ماهان از بغداد به دمشق، اتولونگی به «بیزینس اینسایدر» می‌گوید: «چندین بار اعلام کردند که مسیر تهران-بغداد است اما در حقیقت پرواز به دمشق انجام شد».

    در یک مورد دیگر هواپیمایی که شماره پرواز تهران-دمشق را نشان می‌داد در لاذقیه که یکی از شهرهای استراتژیک در منطقه تحت کنترل اسد است فرود آمد. اتولونگی پروازی را ردیابی کرد که در ۱۹ سپتامبر با شماره پرواز تهران-دمشق در آبادان فرود آمد. آبادان در منطقه عرب زبان ایران واقع است و یکی از پایگاه‌های دریایی سپاه پاسداران در آنجا قرار دارد. اتولونگی در تاریخ ۴ سپتامبر پرواز دیگری از ماهان را ردگیری کرد که قبل از رفتن به دمشق از تهران به آبادان پرواز کرده بود. این هواپیما در قسمتی از مسیر ترانسپوندر خود را خاموش کرد و دوباره در نزدیکی لاذقیه که مقصد نهایی بود در رادار ظاهر شد.

    این فعالیت کاملاً شناخته شده است. هواپیمایی ماهان از سال ۲۰۱۱ تحت تحریم‌های مختلف آمریکا قرار دارد. به نوشته وال استریت ژورنال دلیل این تحریم‌ها «حمل و نقل سلاح برای دولت سوریه، انتقال افسران نظامی و سپاه پاسداران و ارائه حمل و نقل برای شبه نظامیان حزب الله لبنان» است. این تحریم‌ها حتی با اجرای قرارداد هسته‌ای برجای خواهند ماند.

    با گذشت چهار سال از جنگ داخلی در سوریه، هواپیماهای ماهان در ساعت‌های غیرمعمول که از برنامهٔ اعلام شده پیروی نمی‌کند به سوریه پرواز می‌کنند. این فریبی است که با قوانین پذیرفته شده بین المللی هوایی منافات دارد. اوتولونگی می‌گوید: «اینگونه نیست که ماهان به طور منظم هر دوشنبه، چهارشنبه و جمعه به دمشق پرواز کند. این پرواز‌ها به طور ناگهانی و در ساعات متفاوت انجام می‌شوند.» همچنین هیچ الگوی مشخصی برای تعداد پرواز‌ها وجود ندارد. اتولونگی در سپتامبر شاهد یک دوره افزایش پرواز‌ها بود که به دنبال آن در یک بازهٔ ده روزه هیچ پروازی انجام نشد.

    ماهان به جز این پرواز‌ها رابطهٔ مهم دیگری نیز با سوریه دارد. در ۲۱ ماه مه «عصام شموط» که یک تاجر سوری و مدیر عامل شرکت هواپیمایی «أجنحه الشام» است به خاطر تسهیل فروش غیرقانونی هواپیما به ماهان تحت تحریم آمریکا قرار گرفت. شموط با استفاده از یک شرکت صوری در دبی و یک شرکت هواپیمایی خصوصی در عراق کمک کرد تا ۹ هواپیمای مسافربری برای ماهان خریداری شود که نقض تحریم‌های بین المللی علیه این هواپیمایی است. هشت عدد از این هواپیما‌ها جت‌های مسافربری ایرباس هستند که توانایی پرواز در مسافت‌های طولانی را داشته و متعلق به هواپیمایی «ویرجین آتلانتیک» بوده‌اند.

    در هشتم اکتبر اتولونگی یکی از این هواپیما‌ها را در حال انجام پرواز غیرقانونی بین تهران و دمشق ردیابی کرد و «بیزنیس انسایدر» نیز آن را دنبال کرد: آمریکا ماهان را به عنوان یک شرکت مجرم می‌شناسد و دلیل خوبی هم دارد. یک دولت حامی تروریسم از هواپیماهایش برای کمک به یکی از سرگوبگر‌ترین دولت‌ها در جهان استفاده می‌کند. از آنطرف ماهان نیز از زنجیره تامین غیرقانونی که تا اروپا گسترده دارد سود می‌برد.

    اما اتحادیه اروپا نگاه دیگری دارد. این هواپیمایی تحت تحریم اتحادیه اروپا نیست و در حقیقت به چند شهر اروپایی هم پرواز دارد. بر اساس تحقیقات اتولونگی و وبسایت ماهان، این هواپیمایی به آتن، دوسلدورف، مونیخ و میلان پرواز دارد. آدام شوبین معاون اطلاعاتی مالی و تروریسم وزارت دارایی در ماه سپتامبر طی یک سخنرانی تاکید کرد که شرکت‌ها و بانک‌های اروپایی که وارد تجارت با ماهان شوند تحت تحریم‌های ثانویه آمریکا قرار خواهند گرفت. او گفت: «ما به شناسایی شرکت‌های صوری ماهان ادامه می‌دهیم و به دولت‌ها و شرکت‌های خصوصی ۲۴ شهری که ماهان به آن‌ها پرواز می‌کند هشدار می‌دهیم که خود را در معرض تحریم‌های آمریکا قرار می‌دهند.»

    اعمال تحریم‌های ثانویه آمریکا بر تجارت اروپا با ایران مدت هاست که در روابط کشورهای دوسوی اقیانوس اطلس نکته بحث برانگیزی بوده است. در سال ۱۹۹۶ بحث پیرامون تحمیل تحریم‌ها از طرف آمریکا بر ایران و لیبی بالا گرفت. آن دسته از کشورهای اروپایی که شرکت‌هایشان در لیبی و ایران سرمایه گذاری کرده بودند نگران شدند که در معرض قانون تازه تصویب شده آمریکا در مورد تحریم‌ها علیه ایران و لیبی قرار بگیرند.

    این معضل تنها زمانی حل و فصل شد که دولتِ بیل کیلینتون یک توافق نامه اجرایی امضا کرد که به طور خاص شرکتهای اروپایی را از این قانون مستثنی کرد. بسیاری از کشورهای اروپایی قوانینی تصویب کرده‌اند که شرکت‌ها را از همراهی با تحریم‌های آمریکا منع کرد. این قوانین لایه دیگری از محافظت برای اشخاص تحت تحریم آمریکا که با اروپا تجارت می‌کردند فراهم آورد.

    یکی از خطوطِ نجات بخش اسد تقریباً می‌تواند آزادانه در بازارهای اروپا فعالیت کند. و در داخل سوریه نیز رژیم هنوز هواپیماهای باربری روسی را در اختیار دارد که در حال پرواز بین دمشق و قامشلی دیده شده‌اند. قامشلی شهری در منظقه تحت کنترل کرد‌ها در شمال سوریه است و یک پایگاه هوایی در آنجا قرار دارد که ممکن است هنوز تا حدودی تحت کنترل رژیم اسد باشد.

    این یکی از آن پرواز‌ها است که مجله بیزینس ایتسایدر ردیابی کرده است: از طرف دیگر تعداد انگشت شماری از هواپیماهای مسافربری هواپیمایی «أجنحه الشام» و «فلای داماس» فعال هستند که به تعدادی از شهرهای خاورمیانه از جمله امّان، مسقط و کویت پرواز می‌کنند. جالب توجه است که «أجنحه الشام» که هواپیماهای خود را از یک کمپانی اوکراینی به نام «دارت ایر» (Dart Air) کرایه می‌کند، به داخل و خارج از قامشلی نیز پرواز می‌کند:

    این روز‌ها رسیدن به دمشق از طریق هوا کار راحتی نیست. اما رژیم اسد هنوز هم به آسمان به منزلهٔ دروازه‌ای برای ارتباط با سایر نقاط جهان دسترسی دارد. این امر وسیله‌ای است برای اطمینان بخشیدن به شهروندان باقی مانده در سوریه که رژیم هنوز هم می‌تواند نوعی از زندگی عادی برایشان فراهم کند. اما مهم‌تر اینکه این پرواز‌ها به اسد و ایران اجازه می‌دهد سیستم هوانوردیِ غیرنظامی را دستکاری کنند و به رژیم سوریه این امکان را بدهند تا هر زمان که ممکن باشد علیه مخالفان مسلح مقاومت کند.

    * اصل این مقاله، سیزده اکتبر در وبسایت «بیزنس اینسایدر» منتشر شده است.

    ترجمه از رضا عرب وی فعال سابق دانشجویی و دبیر انجمن اسلامی دانشگاه مازندران، که در مقطع کارشناسی ارشد ستاره دار و از ادامه تحصیل محروم شد. رضا هم اکنون دانشجوی زبان شناسی اجتماعی دانشگاه ورشو لهستان است.

    #بشاراسد #دیدگاهنو #رضاعرب #هواپیماییماهان