سرنگونی هواپیمای اوکراینی، جعبه سیاسی که هنوز ناگشوده است

علی افشاری - موضعگیری ها پیرامون ضرورت شناسایی چرایی شلیک موشکی سامانه پدافند هوایی به هواپیمای مسافربری اوکراینی هنوز ادامه دارد. جمهوری اسلامی ایران در یکی از بحرانی ترین دوران حیات سیاسی خود به سر می برد. اعلامیه ستاد کل نیروهای مسلح و توضیحات سردار امیر علی حاجی زاده تا کنون نه تنها روشنگر نبوده بلکه بر ابهامات بیشتر افزوده است! ادعای آنها در انداختن بار تقصیر به تشخیص اشتباه اپراتور مسئول فشاردادن دکمه پرتاب موشک از جهات مختلف مورد تردید قرار گرفته است. به لحاظ فنی اشتباه گرفتن هواپیمای مسافربری با هواپیمای جنگی در صفحه رادار امر ناممکن و دشواریابی است چه برسد به موشک کروز. همچنین مقررات حاکم بگونه ای است که علاوه بر مسئول بخش عملیات موشکی در سپر دفاعی، مسئول رادار نیز باید موافقت خودش را بعد از تایید اولیه موشک یا هواپیمای جنگی توسط یکی از رادارهای مستقر شده در نقاط مرزی کشور اعلام کند. مقامات ارشد سپاه در این خصوص توضیح نداده اند.


نشریه نیویورک تایمز نیز فیلمی را بعد از راست آزمائی منتشر کرده است که نشان می دهد هواپیمای مسافربری بعد از اصابت دو موشک سقوط کرده است. موشک اول با انفجار در نزدیکی دماغه هواپیما ابتدا باعث کشته شدن تیم خلبانی شده و سپس سیستم ارسال سیگنال هواپیما توسط دستگاه ترانس پاندر را از کار انداخته است. موشک دوم بعد از سی ثانیه با هواپیما تصادم داشته که باعث شده آن به سمت فرودگاه نوسان پیدا کرده و در نهایت آتش گرفته و سقوط کند.

محافل رسانه ای نزدیک به سپاه به صورت همزمان بعد از سه روز پنهانکاری تئوری توطئه را مطرح کردند که دولت آمریکا ویا برخی از کشورهای خارجی ا زطریق جنگ الکترونیک در شناسایی رادار ایجاد اختلال کرده و باعث پدیدار شدن موشک کروز به جای هواپیمای مسافربری شده است! حتی اصلاح طلبانی چون عباس عبدی نیز به شیوه ای دیگر این سناریو را مطرح کردند! در حالی که هیچگونه مستندی برای آن ارائه نداده و صرفا گمانه زنی بی استناد کردند!


حاجی زاده در آخرین مصاحبه مطبوعاتی اش تقریبا این ادعا را رد کرد و یکی از دلایل تاخیر در اعلام خطا را همین موضوع اعلام کرد که برخی از مسئولان سپاه خواهان بررسی احتمال اختلال الکترونیکی از سوی آمریکا شده بودند که ظاهرا با موضعگیری حاجی زاده در اعلام شلیک موشکی به هواپیمای مسافربری یادشده عملا منتفی شده است. وی در اظهار نظر عجیب دیگری مدعی شد که در لحظات ابتدایی کسب خبر اگر موضوع اعلام عمومی شده بود، امنیت ملی به خطر می افتاد چون پرسنل پدافند هوایی روحیه شان را از دست می دادند و کشور در حریم هوایی بی دفاع می شد! جدا از اینکه وی نشان داد که نه تنها تصورش از امنیت ملی امنیت نهاد ولایت فقیه و به طور مشخص سپاه است و کشته شدن 176 شهروند ایرانی و خارجی و جریجه دار شدن افکار عمومی داخلی و جهانی در دکترین امنیتی مدنظر وی اهمیتی ندارد، بلکه به طور تلویحی اعتراف کرد که نگرانی از منتفی شدن مانور تبلیغاتی روی حمله موشکی به پایگاه عین الاسد دلیل اصلی کتمان حقیقت بوده است.


در تحرکی دیگر قوه قضائیه خبر از بازداشت برخی از نیروهای فعال در پدافند هوایی و نیروهای مسلح داد. ستاد نیروهای مسلح نیز با موضعگیری رسمی احتمال نفوذ را مطرح کرد که تحت بررسی است. با توجه به سوابق جمهوری اسلامی در پرونده های امنیتی این فرضیه قوت یافته است که برای مخمصه از رسوایی ممکن است برخی از نیروهای نظامی قربانی شده و تحت فشار و شکنجه مشابه پرونده قتل های زنجیره ای و یا ترور دانشمندان هسته ای مجبور به اعتراف شوند که از سوی دولت آمریکا ماموریت داشته اند تا هواپیمای مسافربری را سرنگون ساخته و نظام را بی اعتبار سازند!


اما اگر ادعای ستاد کل نیروهای مسلح نیز پذیرفته شود، باز عذر بدتر از گناه است و نشانگر خطای سیستماتیک است. نبود مکانیزم های کنترلی باعث شده تا به غلط خطای انسانی دلیل اقدام فاجعه بار معرفی شود.


اما این ادعاها نه تنها از سوی کشورهای خارجی درگیر چون اوکراین، کانادا، فرانسه و بریتانیا نشده است، بلکه آنها خواهان صداقت مسئولان نظام و ارسال اطلاعات بیشتر شده اند. همچنین هنوز تجزیه و تحلیل دو جعبه سیاه هواپیمای یادشده انجام نشده است. معلوم شدن نتیجه تحقیقات کمک زیادی خواهد کرد تا چگونگی این اتاق هولناک به طور کامل مشخص شود.


زیر سئوال بردن موضع گیری فرماندهان سپاه ونیروهای مسلح وناکافی دانستن آن فقط از سوی خارجی ها نیست، حسن روحانی نیز خواهان تحقیقات گسترده وتشکیل شعبه خاص قضایی برای رسیدگی است. وی با سلب مسئولیت از خود و ادعای عدم اطلاع در روزهای نخست می گوید مسئولیت کار بر عهده جمعی بیشتر از یک اپراتور است. در واقع نوعی شکاف و چنددستگی در داخل بلوک قدرت پیرامون این موضوع پدید آمده که منجر به پخش شایعاتی در خصوص استعفای حسن روحانی، اسحاق جهانگیری و علی شمخانی شد. حتی سایت انتخاب به این دلیل توسط هئیت نظارت بر مطبوعات توقیف شد. برخی از گزارش های تایید نشده حاکی از حضور یک روزه حاجی زاده در قرنطینه در چارچوب بازداشت محترمانه بوده است. ظاهرا جریان نزدیک به دولت وی را مقصر می داند، در حالی که نیروهای نزدیک به سپاه در تلاش برای استعفای علی شمخانی دبیر شورای امنیت ملی هستند که وی مسئول پرده پوشی معرفی شود.


اما هر چه فرجام این کشمکش جناحی باشد، واقعیت را تغییر نمی دهد که هم دولت و هم نهادهای زیر مجموعه دستگاه ولایت فقیه هر یک به درجاتی در این فاجعه دهشتناک مقصر هستند البته در نهایت مسئولیت اصلی با فرمانده کلی قوا یعنی ولی فقیه است که تا کنون حاضر به عذرخواهی نشده است.


اما در ورای تردید ها احتمال عمدی بودن هدف قرار دادن موشکی هواپیمای مسافربری اوکراین مطرح شده است. هنوز شواهد برای داوری معتبر و قطعی در این خصوص موجود نیست. باور به آن دشوار است اما سرسختی کشورهای خارجی بر ادامه تحقیقات و کشمکش های درون بلوک قدرت احتمال صحت آن را قوت می بخشد. اگر ثابت شود که نظام عامدانه این کار را انجام داده است آنگاه بحران کنونی عمق بیشتری یافته و انزجار عمومی حتی می تواند پایگاه اجتماعی حامی نظام را دچار ریزش بیشتر کند. باید منتظر ماند تا دید تکمیل ارزیابی و تجزیه و تحلیل جعبه سیاه های هواپیما به چه نتیجه ای می انجامد آیا خطای سیستماتیک با مشارکت فرماندهان ارشد مسبب فاجعه شده است یا اینکه عمدی در کار بوده است؟


© 2020 New Vision Research Institute

  • White Facebook Icon