علی افشاری - واقعیت آمار انسانی تشییع جنازه قاسم سلیمانی در تهران

علی افشاری - تشییع جنازه قاسم سلیمانی در چارچوب جو تبلیغاتی گسترده حکومتی و فضای دوقطبی ایجاد شده پیشبینی می شد که بحث برانگیز بوده و به طور نسبی با استقبال بالا مواجه شود. طبیعی بود پایگاه اجتماعی هوادار نظام در استان های تهران و البرز حضور پیدا کنند و از شهرهای دیگر نیز شرکت کنند. علاوه بر آنها بخش های دیگری چون مردم عادی که احساسات شان تهییج شده در کنار اصلاح طلبان، رزمندگان جنگ ایران و عراق وطیف ناراضی سپاه پاسداران، مدافعان ناسیونالیسم فاشیستی و ضد مردمی ایرانی و بخشی از نیروهای ضد آمریکا نیز حضور پیدا کنند.

البته نمی توان هر کسی که شرکت کرده است را لزوما حامی نظام بشمار آورد برخی به دلیل اعتراض به اقدام تحریک آمیز و ناموجه دولت آمریکا و از نقطه نظر ملی و میهنی حضور پیدا کردند. بنابراین این واقعیت را باید در نظر گرفت که بخشی از مردم در مراسم یادشده حضور پیدا کرده اند و انگیزه ها یکسان نبوده است. همچنین پایگاه نظام را نباید به «ساندیس خورها» و کسانی که منفعت طلب هستند فروکاست. این برخوردها سازنده نیست. باید برخورد محترمانه با همه آحاد جامعه ایران داشت و هر کس را در جایگاه خود و مواضعش به رسمیت شناخت و مواجهه انتقادی را به موجودیت آنها پیوند نزد و ترور شخصیت انجام نداد.


اما در عین حال این واقعیت را نیز نباید نادیده گرفت که تعطیلی شهر تهران و بخصوص ادارات و مدارس وحضور نیروهای نظامی و بویژه سربازان وظیفه وجوی که ساخته شد می تواند عده ای را نیز به اجبار به مراسم تشییع جنازه قاسم سلیمانی کشانده باشد. همچنین نظام جمهوری اسلامی در نهایت برنده این مانور قدرت و نمایش انسجام جامعه در چارچوب پارادایم و تبلیغات مورد نظرش است. ازاین زاویه مستقل از اهداف و انگیزه ها کسانی که در تشییع جنازه فرد جنایتکار و افراطی چون قاسم سلیمانی شرکت کردند و بخصوص افرادی که به خامنه ای دیکتاتور مذهبی ایران و ولی فقیه جائر در نماز میت اقتدا کردند، در عمل یاری رسان نظام در وضعیتی شدند که بعد از سرکوب خونین اعتراضات سراسری آبان 98 در موقعیت بسیار دشوار و تیره ای قرار گرفته بود.


جمعیت که از گرد هم آمدن افراد جدا از هم تشکیل می شود، در نهایت با توجه به زمینه و کسانی که تریبون دار هستند کلیتی را تشکیل می دهد که معنای خاصی پیدا می کند. تعیین کننده پیام این حضور حکومت است که بهره برداری سیاسی خود را می کند. خامنه ای در رویا هم نمی دید که دو ماه بعد از فرمان کشتار گسترده معترضان جمعیتی بیش از یک میلیون نفر را در حال اقتدا به خود در نماز میت مشاهده کند.


تیترهای روزنامه های کثیرالانتشار داخلی بعد از این رویداد روشنگر است که تیترهای اولی چون "قیامت در برزخ انتقام"، "موعد انتقام نزدیک است"، "همه بمب ساعتی شده ایم"، "قیام خونخواهان"، "اقیانوس عشق"، "قدرت نمایی سپاهیان سپهبد"، "شکوه یک وداع"، "استهشاد ولی"، "رستاخیز" و "قیام انتقام را منتشر کردند. حضور بالای مردمی می تواند هم قدرت نرم به نظامی بدهد که مشروعیتش را در دو ماه گذشته از دست داده بود و هم عمق استراتژیک به سیاست خارجی ستیزه جوی نظام بدهد و زمینه را برای ماجراجویی در واکنش تلافی جویانه مساعد سازد.


البته باید در نظر داشت که حضور مردمی بالا را باید در چارچوب آئین سوگواری در ایران نیز در نظر گرفت که در فرهنگ عمومی معمولا اشتیاق به حضور در مراسم خاکسپاری و ترحیم مورد توجه است و مشارکت در خاکسپاری های با شکوه و بزرگ نوعی حس تخلیه روانی هم محسوب می شود. همچنین باید درنظر داشت که افراد برای شرکت در این مراسم نگرانی امنیتی نداشتند. آنها خطر اصابت گلوله، خوردن باتوم و بازداشت و غیره را نداشته و بدون ریسک حضور یافته و حتی ممکن است امتیازاتی را نیز حفظ کرده و با بدست آورند. اما برای ارزیابی دقیق اینکه پیامد ماندگار این تشییع جنازه میلیونی چیست ابتدا باید محاسبه کرد که نسبت جمعیت حاضر در مراسم خاکسپاری به نسبت بالقوه آماده برای حضور خیابانی چیست.


در این ارزیابی آماری جمعیت بالقوه در استان های تهران و البرز در نظر گرفته می شود که در فرصت زمانی اعلام شده امکان حضور را داشتند و افرادی که از مناطق دیگر آمده اند درنظر گرفته نمی شوند چون معیار برای لحاظ آنها دشوار و چه بسا ناممکن است.


شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی جمعیت حاضر را 7 میلیون نفر اعلام کرده که آشکارا اغراق آمیز و خلاف واقع است. سایت فکت نامه با استفاده از نرم افزارهای تخصصی و فنی جمعیت فوق را بین یک میلیون و یک میلیون و پانصد هزار نفر تخمین زده است که به نظر می رسد ارزیابی واقعبینانه و منطقی است. فرض را بر این می گذاریم که 5/1 میلیون نفر شرکت کرده اند.


برای محاسبه جمعیت بالقوه افراد بالای 80 سال و زیر 13 سال نادیده گرفته شده اند. همچنین فرض می شود بر اساس آمار مشارکت در انتخابات ها بعد از انقلاب 15درصد جمعیت هیچگاه در رویدادهای سیاسی شرکت نمی کنند و می شود آنها را بی تفاوت حساب کرد. در عین حال منطقی نیست انتظار داشت که جمعیت بالقوه ساکن را با حاضران در کنش خیابانی یکسان تلقی کرد. در واقع بخش دوم کمتر از اولی است. از آنجاییکه معیار دقیقی برای نسبت بین این دو وجود ندارد، 50 درصد ساکنان در محدوده سنی یادشده به عنوان معیار برای جمعیت بالقوه آماده برای کنش خیابانی درنظر گرفته شده است.


جمعیت بین 13 و 80 سال ایرانی ها و عراقی های ساکن در ایران بر اساس نتایج سرشماری سال 1395 78 درصد کل جمعیت می شود. نرخ رشد سالانه جمعیت 1.1 کشور در نظر گرفته شود که البته به احتمال زیاد این نرخ بعد از سال 95 کمتر شده است. احتساب آن در ساکنان استان های تهران و البرز در محدوده سنی فوق نشان می دهد ساکنان تقریبا 12 میلیون و سیصد و هفتاد هزار نفر خواهند بود. 50 درصد این رقم با کاهش 15 درصدی که در هیچ فرایند سیاسی شرکت نمی کنند 5 میلیون و دویست شصت هزار نفر می شود. بدینترتیب در حدود 29 درصد جمعیت بالقوه استان های تهران و البرز در مراسم تشییع جنازه قاسم سلیمانی شرکت کردند.


تجزیه و تحلیل انتخابات ها بعد از مجلس پنجم تا کنون نشان می دهد تقریبا در هر انتخابات در حدود 24 درصد پایگاه اجتماعی نظام و به طور مشخص حامیان نهاد ولایت فقیه بوده اند. البته این آمار برای کل کشور است؛ شهر تهران رقم کمتری دارد که بخصوص در دهه اخیر پایگاه نظام با ریزش بیشتری مواجه شده است. بنابراین می توان تخمین زد که پایگاه نظام در استان های تهران و البرز در حدود 15 درصد باشد.


بدینترتیب می توان در پرتو تجزیه و تحلیل کمی نتیجه گرفت که با توجه به ارزیابی بالادستانه در حدود 14 درصد بیشتر از پایگاه نظام و به طور خاص نهاد ولایت فقیه در مراسم خاکسپاری قاسم سلیمانی در تهران شرکت کرده اند؛ در شرایطی که نظام تمامی سرمایه گذاری و توان تبلیغاتی خود را برای هر چه با شکوه تر برگزار کردن مراسم مربوطه بکار گرفت و جامعه نیز در اوج شرایط احساسی قرار داشت.


ازاینرو مشخص می شود اگرچه همین رقم هم ناراحت کننده است اما در عین حال اتفاق ویژه ای در آرایش سیاسی جامعه ایران اتفاق نیفتاده است و کماکان مخالفان وزن و توان اجتماعی بالقوه بیشتری دارند. ضمن اینکه حداقل بخش مهمی از شرکت کنندگان حضور خود را به معنای تایید سیاست های نظام نمی دانند.



© 2020 New Vision Research Institute

  • White Facebook Icon