علی افشاری - نتانیاهو و رکورد شکنی در نخست‌وزیری

علی افشاری - بنجامین نتانیاهو علی‌رغم چالش‌های متعدد توانست نخست‌وزیری خود را برای یک سال و نیم دیگر تداوم بخشد. چالش بزرگ وی از یک سو ائتلاف آبی و سفید به رهبری بنی گانتز و از سوی دیگر حکم دیوان عالی اسرائیل مبنی بر محرومیت از تصدی پست نخست وزیری به دلیل اعلام جرم علیه او با اتهامات رشوه، کلاهبرداری و خیانت در امانت بود. اما موفقیت او در توافق با گانتز کار او را در عبور از جالش‌ها راحت ساخته است.

نتانیاهو و گانتز اعلام کردند که به دلیل شرایط اضطراری بوجود آمده در اسرائیل بعد از شیوع ویروس کرونا به نتیجه رسیدند که اختلافات را کنار گذاشته و دولت اتلافی به مدت سه سال تشکیل دهند. نتانیاهو رئیس دولت در 18 ماه نخست بوده و گانتز سمت وزیر دفاع را در دست می گیرد و در 18 ماه دوم گانتز نخست وزیر شده و نتانیاهو معاون می‌شود. همچنین اگر دیوان عالی اسرائیل علیه نتانیاهو در 6 ماه آینده رای داد، در صورتی که کنیسه نتواند این تصمیم را ملغی کند، دولت منحل شده و انتخابات پارلمانی برگزار شود. نتانیاهو نیز قول داده که در این مدت حزب لیکود خواهان انتخابات زود‌هنگام نمی‌شود.

گانتز برای محکم کاری تغییر گردش قدرت را نیازمند کسب حداقل 75 رای از 120 رای کنیسه کرده‌است. همچنین اگر دولت زودتر از موعد منحل شود، او نخست وزیر می شود. همچنین در شش ماه نخست در کنیسه و دولت فقط لوایح و طرح‌های مربوط به مقابله با کرونا مورد بررسی و اجرا قرار می‌گیرند؛ تنها استثنا طرح پیشنهادی دولت ترامپ موسوم به «معامله قرن» است که قرار است الحاق شهرک‌های غیر قانونی در کرانه باختری در اول ماه جولای مورد بحث قرار بگیرد. نتانیاهو موافق الحاق در هر شرایطی‌است، اما گانتز موافقت بین‌المللی را شرط لازم می داند که تقریبا محال است رخ دهد.

اما جزئیات بیشتر این توافق که قرار است بزودی اجرایی شود، قدرت نتانیاهو را به طور نسبی افزایش ‌می دهد. در بخشی از توافق قرار است که دو نفر نماینده برای کمیسیون قضائی با توافق نتانیاهو و گانتز تعیین شوند که بر خلاف رویه حاکم بر کنیسه اسرائیل که اعضاء این کمیته باید مشی مستقل داشته باشند، حضور نزدیکان به نتانیاهو در این کمیته می تواند موزانه قوا را به نفع او دگرگون سازد و همچنین با توجه به قانون موسوم به "نروژی" نتایاهو می تواند با دخل و تصرف در انتخاب اینکه چه کسانی از منتخبان حزب لیکود وزیر بشوند ویا در کنست بمانند عملا پارلمان اسرائیل را تحت نفوذ خود قرار دهد.

گانتز ابتدا کوشید تا بر اساس 61 رای موافقی که بدست آورد، به صورت مستقل دولت تشکیل داده و به وعده خود در پایان دادن به نخست وزیری طولانی نتانیاهو پایان دهد؛ اما ناکامی در این مسیر و مخالفت رووین رلوین رئیس جمهور اسرائیل با تمدید مهلت درخواستی وی باعث شد تا در چرخشی بزرگ به مصالحه با رقیب روی آورد. عمده استدلال گانتز که بشدت مورد حمله نزدیکان و هم ائتلافی های سابق قرار گرفته‌است، وضعیت بحرانی اسرائیل در مصاف با گسترش کووید‌19 است؛ ولی استدلال وی در سطح گسترده‌ای رد شده است. گانتز که در سالیان گذشته در پیشانی جنبش اعتراضی به نتانیاهو قرار داشت، اکنون از سوی کثیری از حامیان سابق متهم به خیانت است؛ یعیر لپید،که پیش از این با بنی گانتس رهبری مشترک حزب آبی و سفید اسرائیل را بر عهده داشتند، با حیرت می گوید: " باور نمی کردم که آنها رأی شما را می دزدند و به نتانیاهو می دهند." از دید برخی از نیروهای سیاسی و اجتماعی اسرائیل، گانتز عملا به ابزاری برای تحکیم قدرت نتانیاهو تبدیل شده است. حامیان نتانیاهو نیز معتقدند که گانتز حداقل در یک سال و نیم آینده باید از نتانیاهو حمایت و مراقبت کند تا زمان نخست‌وزیری اش فراهم شود.

بنابراین ویروس کرونا اگر دنیا را با یکی از کم سابقه‎ترین ابربحران ها مواجه ساخته، اما برای نتانیاهو حداقل در کوتاه‎‌مدت مفید بوده‌است. هراس از گسترش بیماری کشنده کووید‌19و ضرورت بسیج امکانات دولتی برای مهار آن باعث شد تا توافقی حاصل شود که وضعیت ویژه اعلام شده و در نتیجه نتانیاهو با توجه به تجربه طولانی اش ریاست دولت را تا پایان برطرف شدن بحران در دست بگیرد.

اگرچه گانتز توانست حداقل بر‌روی کاغذ مهرخاتمت بر نخست وزیری نتانیاهو در اکتبر 2021 بزند؛ اما از دید فعالان و ناظران سیاسی اسرائیل تردید وجود دارد که اولا عمر دولت فعلی تا نقطه جایگزینی استمرار یاید و ثانیا نتانیاهو به تعهدش پایند باشد.

فعلا باد به پرچم "شاه‎بی‌بی" می وزد و اوضاع به کام وی است تا از دفتر تخست وزیری از خود در برابر اتهامات در دستگاه قضائی اسرائیل دفاع کند. اما موفقیت اصلی او در هم شکستن ائتلاف آبی و سفید است که قدرتمندترین مخالفت با او را در کل دوران یازده‌ساله نخست‌وزیری اش شکل داده‌بود. گانتز دیگر موقعیت سابق را ندارد و حیات سیاسی‎اش نیز وابسته به نتانیاهو و استحکام موقعیتش در اسرائیل گره خورده‌است. اگر مجددا انتخابات برگزار‌شود امکان موفقیت حزب لیکود به طور نسبی بیشتر است.

همچنین نتانیاهو می تواند رکورد دوران نخست‌وزیری مقترانه‌اش را به 13‌سال نزدیک کند. او در موقعیتی دوران‌ساز نیز قرار گرفته است، اگر بتواند با کمک ترامپ بخشی از کرانه باختری را رسما به قلمرو ‌اسرائیل اضافه کند، آنگاه بمثابه قهرمانی برای یهودی‌های ارتدوکس، ناسیونالیست‌های اسرائیلی و راست های‌افراطی خواهد شد.

البته چالش‌هایی چون خروج کامل فلسطینی ها از رویکرد صلح، نزدیکی حماس و فتح و افزایش مخالفت نیروهای چپ و میانه‌روی اسرائیل را تجربه خواهد کرد که در شرایطی می‌تواند نقطه آغاز سقوط وی از قدرت شود. همچنین پرونده نتانیاهو در دادگستری نیز که کمتر از یک ماه دیگر وارد رسیدگی می شود، ممکن است او را دچار مخمصه کند و به سرنوشت دیگر دولت‌مردان فاسد اسرائیلی دچار سازد.

نتانیاهو به همان میزان که دو قطبی شدیدی پیرامونش در عرصه سیاسی اسرائیل شکل گرفته، به همان میزان هم خود را در جایگاه یک سیاستمدار قدرتمند و حرفه‌ای جا انداخته است. در بیرون از مرز‌های اسرائیل بیشترین ناخشنودی و نگرانی از تداوم نخست وزیری وی در تهران وجود دارد. در عین حال این واقعیت نیز وجود دارد که میراث و عملکرد وی در کل برای خاورمیانه و دنیا منفی بوده و بیشتر به تنش‌های غیر ضروری دامن زده و پیامدهای تصمیمات و اعمالش گسترش تندروی در میان فلسطینیان بوده‌است.

© 2020 New Vision Research Institute

  • White Facebook Icon