علی افشاری - یمن و ارتکاب جنایت از سوی همه طرفین جنگ داخلی

علی افشاری - اکنون بیش از پنج سال از جنگ داخلی یمن می گذرد که فصل جدیدی از درگیری های خونین بار در خاورمیانه را گشود.

بر اساس مطالعات سازمان ملل بیش از صد هزار نفر مستقیما در جنگ داخلی یمن تا کنون کشته‌شده اند و نزدیک به 130 هزار نفر دیگر نیز تخمین زده می شوند که به واسطه پیامدهای جنگ در اثر گرسنگی، عدم دستیابی به موقع به امکانات درمانی و بیماری های واگیردار فوت کرده اند تا تعداد کل تلفات انسانی جنگ داخلی یمن بیش از 230 هزار نفر معادل 8 درصد جمعیت این کشورشود.


در این مدت 80 درصد مردم یمن به کمک‌های بشردوستانه نیاز پیدا کرده و نیمی از آنها با رنج گرسنگی و قحطی رنج دست و پنجه نرم کرده‌اند. نزدیک به 4 میلیون نفر آوار شده‌اند. بیش از دو میلیون کودک زیر 5 سال گرفتار سوء تغذیه هستند. مجموعه خسارت‌های اقتصادی بیش از صد میلیارد دلار برآورد شده‌است. اشاعه ویروس کرونا وضعیت را بدتر کرده‌است. اگرچه در آمارهای رسمی شمار مبتلایان و قربانی‌ها در مقیاس جهانی کم است اما به نظر می رسد این آمارها فاصله زیادی با واقعیت دارند و امکان شناسایی و تست‌گیری همگانی در یمن وجود ندارد. شیوع بیماری کووید‌19 باعث شده تا تعداد کودکانی که به مدرسه نمی روند به 5 میلیون نفر برسد.


این وضعیت فلاکت‌بار با عملیات مسلحانه ائتلاف شیعیان حوثی و دسیسه علی عبدالله صالح دیکتاتور معزول یمنی با اتکا به استفاده از بخش مهمی از ارتش یمن شروع شد و منجر به سقوط دولت عبدربه منصور هادی در صنعا گشت. در ادامه حمله نظامی عربستان سعودی و متحدانش بعد خارجی نیز به این جنگ داد. جمهوری اسلامی ایران با کمک تسلیحاتی و مالی و حمایت سیاسی موازنه قوا را به نفع حوثی‌ها در یمن تغییر داد و با استفاده از آنها سطح جنگ نیابتی با عربستان سعودی را گسترش داد. در نیمه دوم جنگ داخلی دولت امارات متحده عربی نیز با حمایت از شورای انتقالی جنوب به حمایت از جدایی طلبان در جنوب یمن روی آورد تا جدا از دو قطبی بین شمال و جنوب در یمن، در داخل ائتلاف معارض حوثی‌ها ونیروهای متحد نیز شکافی بوجود آید.


چشم انداز آینده در یمن تیره‌تر از گذشته شده و فعلا امیدی به یافتن راه حل برای آتش‌بس پایدار دیده نمی‌شود. آرایش قوا نیز به گونه‌ای است که امکان پیشروی برای دو طرف نزاع وجود نداشته و به نوعی همه طرف‌ها در وضعیت موجود قفل شده‌اند.


اما ابعاد فاجعه انسانی در این کشور مصیبت زده بسیار دردناک است که وجوه مختلفی دارد. یکی از آنها که ارتباط مستقیم با جنگ داخلی یمن دارد، تشدید وخامت وضعیت حقوق بشری است. یمن قبل از جنگ داخلی نیز کارنامه منفی به لحاظ نقض حقوق بنیادین شهروندان یمنی داشت، اما شرایط بعد از جنگ به مراتب بدتر شده‌است.


گزارش سازمان حقوق بشری اموطنا (Mvatana for Human Rights) که اخیرا منتشر شد دریچه مناسبی به روی درک وضعیت فاجعه بار حقوق بشری یمن می‌گشاید که نشان می دهد همه طرفین جنگ داخلی مرتکب نقض حقوق بشر و جنایت علیه بشریت شده‌اند.


این گزارش از طریق مطالعات میدانی، مصاحبه با شاهدان، زندانیان سابق و یا خانواده‌های شان توانسته است 1605 مورد بازداشت خودسرانه، 770 مورد ربایش و مفقود شدن و 344 مورد شکنجه در حد فاصل ماه می 2016 تا آوریل 2020 را مستند نماید که در بازداشتگاه‌های غیرقانونی و مخفی و برخوردهای فراقضائی توسط طرف‌های درگیر در جنگ داخلی یمن بوقوع پیوستند.


نمودار زیر سهم هر یک از طرف‌های جنگ مطابق گزارش فوق را نشان می‌دهد:


همانطور که مشاهده می‌شود به طور نسبی سهم حوثی‌ها به از دیگر جریان ها در خشونت‌هلی ناموجه یادشده بیشتر است. این گروه نظامی – ایدئولوژیک که از اقمار سپاه قدس است، الگوی رفتاری شبیه جمهوری اسلامی ایران دارد و تنها متکی به حمایت از آن نیست بلکه سرشت مشابهی نیز به لحاظ گفتمانی و عملکردی نیز دارد.


اگرچه وضعیت زندان‌های رسمی و قانونی در یمن در نقاط تحت کنترل طرف‌ها نزاع نیز نابسامان و مشحون از نقض موازین حقوق بشر است، اما وضعیت در زندان‌ها و بازداشت‌گاه های غیر رسمی به مراتب وحشتناک‌تر است. بیشترین تعداد بازداشتگاه‌های خارج از نظارت رسمی در منطقه تحت نفوذ حوثی‌ها است.


در تمامی این زندان‌های مخوف رفتار ضد انسانی و خشونت‌های ناموجه چون محرومیت از غدا و تشنگی، ضرب و شتم، بی‌خوابی، تجاوز جنسی به زنان و شوک الکتریکی برقرار است. اما به طور نسبی شرایط در زندان‌های تحت کنترل شورای انتقالی جنوب یمن بدتر است که اعمال ددمنشانه چون آتش زدن آلت جنسی، آویزان کردن از شانه برای ساعت‌های طولانی، کوبیدن با چکش بر استخوان‌های دست، شکنجه‌های جنسی و فشار روانی رواج دارد. در زندان‌های غیرقانونی حوثی‌ها شیوه‌های خشن‌تر شامل کشیدن ناخن، سقط جنین زنان و شکنجه‌های جسمانی شدید گزارش شده‌است.

البته این داده‌ها همه واقعیت‌ها را بازگو نمی کند و باید محدودیت‌های فرهنگی و سیاسی و تبعیض‌ها را در کنار تخلفات در زندان‌های رسمی و جنایت‌های جنگی در میدان‌های نبرد را نیز در نظر گرفت.


این گزارش کمی در کنار مسائل دیگر ضرورت هرچه زودتر در پایان جنگ داخلی خونین یمن را نمایان می کند. شورای امنیت سازمان ملل باید فشار بیشتری به طرفین نزاع برای اجرای توافقات سوئد بیاورد و بیش از این بزرگترین بحران انسانی قرن بیست و یکم ادامه نیابد.


© 2020 New Vision Research Institute

  • White Facebook Icon